تمام فرآیند جمع آوری اخبار به صورت خودکار انجام می گیرد. مسئولیت صحت محتوای این خبر بر عهده خبرگزاری منبع و منتشر کننده آن است.با این وجود در صورتی که به محتوای این خبر اعتراض دارید می توانید از طریقاین لینکما را مطلع کنید.
دسته:()
کد خبر:16267416
۱۳۹۷/۰۲/۲۴ ۱۶:۰۶

تقابل بی‌حاصل «احیای دین» در برابر «اصلاح دین»

غالب هواخواهان و اصطلاحا پژوهشگران نظریه ایرانشهری سعی بر کژنمایی از «پروتستانتیسم اسلامی» دارند. این افراد غالبا چنان در مطالعه «تاریخ اسلام» و اصولا «تاریخ کلام اسلامی» ضعیفند که گمان دارند پروتستانتیسم اسلامی نه‌تنها به ماهیت مساله دولت–ملت ایرانی اعتقادی ندارد بلکه باعث انحطاط ایران و سبب بروز مساله روشنفکری در کشور شده است.
در نبود روشنفکران یا کم‌کاری‌های اخیرشان یا از سکه‌افتادن بازارشان، ایرانشهری سر برآورده است. غالب هواخواهان و اصطلاحا پژوهشگران نظریه ایرانشهری سعی بر کژنمایی از «پروتستانتیسم اسلامی» دارند. این افراد غالبا چنان در مطالعه «تاریخ اسلام» و اصولا «تاریخ کلام اسلامی» ضعیفند که گمان دارند پروتستانتیسم اسلامی نه‌تنها به ماهیت مساله دولت–ملت ایرانی اعتقادی ندارد بلکه باعث انحطاط ایران و سبب بروز مساله روشنفکری در کشور شده است. برای این دسته باید چند موضوع مهم را روشن کرد. نخست آن که تلاش بی‌حاصل جهت چسباندن پروتستانتیسم اسلامی به علی شریعتی (در دوره معاصر) و منسوب کردن این جریان به اشخاص، بیشتر یک فریب علمی است. طرفه آنکه افرادی که امروز خود را هواخواه نظم ایرانشهری می‌دانند تا دیروز بر مدار فکر علی شریعتی بودند. موافقان دیروز تشیع علوی که بن‌مایه‌های سوسیالیستی در ایشان هویدا بود، امروز به تایید وضع صفوی رسیده و با همین فرمان، خود را به جرگه نئولیبرال‌های وطنی نزدیک کردند. اما سخن گفتن از «اصلاح دینی» می‌تواند توام با توجه به «احیاگری دینی» باشد.

شاید در نگاه اول تفکیکی بنیادی بین مساله احیای دین و اصلاح دین دیده نشود و کنار هم‌نشینی این دو را مانند شنا در جهات مخالف یک رود تصور کنیم. اما اساسا نیز نمی‌توان این دو را کاملا مجزا دانست. در احیای دین، نحوه بازگشت به سوی «دین اصیل» مفروض است. این تصور از دین مساوی نفی دیانت موجود به سوی دیانتی دیگر است. آن دیانت دیگر اما در مخالفت با وضع زمانه پیدا می‌شود یعنی اگر در زمانه ایدئولوژی‌های رقیب موجود باشند، این دیانت حی که اهل «احیاء» به دنبال آنند، دیانتی است که بتواند با سایر ایدئولوژی‌های موجود رقابت کند و چنین دیانتی اصلا به واسطه رقابت پیدا می‌شود.

لازم است دقت شود که دیانت البته با ایدئولوژی‌های جدید تفاوت دارد و نیز منازعه میان دیانت و ایدئولوژی‌ها نیز ناگزیر خواهد بود اما مساله در سلفی‌گری و «احیای دین» به این معنی، آن است که از دین سلاحی ایدئولوژیک برای رقابت ساخته شود و در این میان به حاق دیانت و اصل آن توجهی نخواهد شد. این فرق، فرق میان نظر اسلامی به احیا و اصلاح و نظر غیراسلامی به آن دو است.

در اصلاح‌ دینی و دین‌پیرایی نیز همین دو مفروض را به نحوی دیگر داریم، به این ترتیب که باز هم دیانت مطلوب، نه دیانت موجود بلکه دینی متناسب با عصر و زمان است. به این ترتیب احیای دینی یا اصلاح دینی، با اصل گرفتن زمانه، درصدد دخل و تصرف در دیانت موجود هستند. با این تفاوت که اصلاح دینی، دین را از کار می‌اندازد و منتفی می‌کند و اهل دیانت را رام زمانه می‌کند ولی احیای دینی به سلفی‌گری و جدال کور با زمانه وارد می‌شود.

اما در اسلام احیای دینی و اصلاح دینی، تفاوت مبنایی نداشته بلکه ملازم هم بوده است. در دیانت، زمان صدر ادیان و حیات انبیا و اولیای دین مورد توجه است و حجت اهل دیانت، قول و فعل و تقریر انبیا و حجج دینی است و به این ترتیب اصلاح یا احیای دین، جز بازگشت به اصل دیانت و پیراستن دین از حجاب‌ها بود.

 دعوای بی‌حاصل احیاگران دین و اصلاح‌گران در سال‌های نخست دهه هفتاد در ایران و با پیدایی «حلقه کیان» بالا می‌گیرد و اصلاح‌گری دینی در مقابل احیا‌گری قرار می‌گیرد. در یارکشی‌های مترتب بر این نزاع، عموما اندیشمندان با داشتن «درد سیاست» به جان یکدیگر افتاده، دین به حاشیه رفته و اصلاح‌گری دینی به «روشنفکری دینی» تحویل می‌یابد. البته پیش از آن با «سیدجمال‌الدین اسدآبادی» و «محمد عبده»، فکر روشنفکران جهان اسلام شروع به پوست‌انداختن کرده بود اما نهایتا این پوست‌اندازی باعث ایجاد جریان‌های سلفی شد.

درنتیجه شکست پروتستانتیسم اسلامی (یا همان اصلاح دینی به معنای عصری کردن دین) در ایران و کشورهای اسلامی، هواخواهان و مدعیان نظریه ایرانشهری، اصولا پروتستانتیسم اسلامی را بی‌معنا، ناکارآمد و علیل قلمداد می‌کنند. اما نباید فراموش کرد که در اینجا دو معنا از اصلاح و احیا (که برشمردیم) با هم خلط شده‌اند و توهم شده که هر اصلاحی، عصری و هر احیایی سلفی‌گری است. اصل احیا و اصلاح دینی، میراث ائمه شیعی است، گرچه نگاه شریعتی به پروتستانتیسم متاثر از عصر او بوده و نتوانست جوابگوی یک برنامه کلان و بلندمدت باشد. علی شریعتی با اخذ و اقتباس سخنان «وبر» درخصوص اقتصاد و ارتباط آن با احیای دین، شاید تا حدودی نسبت به جو سرمایه‌داری جهان و حتی ایران موضع داشت (البته این موضع چندان جدی و رادیکال نبود) اما شریعتی نتوانست به وجوه مثبت و محصل یا به اصطلاح سفید اصلاح دینی اشاره کند. منظور از ابعاد سفید، پارامترهایی بود که لزوما از مبارزه ناشی و منتج نمی‌شد. به قولی آن چنانکه به «ابوذر غفاری» توجه داد، نتوانست «سلمان فارسی» را نیز مورد توجه و التفات قرار دهد. آخوندزاده نیز از منظری سکولار به موضوع احیای دین نگریسته بود و تخصصا از بحث ما خارج است. عدم توجه به شرایط هر دوره (خصوصا حوالی مشروطه) و در نظر نداشتن افقی برای آینده، سبب شد آخوندزاده هم شروع نکرده به پایان رسد. آخوندزاده می‌گوید: «دین اسلام بنابر تقاضای عصر و اوضاع زمانه به پروتستانتیسم محتاج است، پروتستانتیسم کامل موافق شروط پروقره و سیویلیزاسیون متضمن آزادی و مساوات حقوقیه هر دو نوع بشر (زن و مرد) مخفف دیسپوتیزم سلاطین شرقیه در ضمن تنظیمات حکیمانه و مقرر وجوب سواد در کل افراد اسلام ذکورا و اناثاً.(1)

در اثر مواجهه با عالم جدید و با تعبیر «یا رومی روم یا زنگی زنگ»، روشنفکران طرف زنگبار را گرفته و دیانت را طفیلی مدرنیته خواستند. پس از انقلاب نیز با پیدایی روشنفکران و ایدئولوگ‌های اسلامی مدرن در دهه شصت، کشور به نحوی دچار به‌هم‌ریختگی فرهنگی و فکری شد. های و هوی حلقه کیان در دهه هفتاد و نفوذ روشنفکران دینی در دانشگاه، همچنین در کنار آن، واردات و غلبه علوم‌انسانی غربی و تسری آنها به پژوهش‌های دینی، زمینه بروز و فربهی روزافزون اندیشه‌های فاشیستی چون ایرانشهری و نظریه انحطاط ایران شد. خط کشیدن روی تمام مشروطه‌خواهان، روزنامه‌نویسان، مبارزان، به کنار، هم‌کاسه کردن متفکران ایرانی با روشنفکران مشروطه‌خواه توسط گروه ایرانشهریه سبب شده است اصلاح و احیای حقیقی دین در کنار پروتستانتیسم تصنعی و بعضا دستوری روشنفکری (چنانکه در دوره رضاخانی رخ داد)، به محاق برود و جای خود را به ادا و اطوار روشنفکری در خدمت سیاست لیبرال‌ها یا بازی «احیای دینی در خدمت ایدئولوژی‌های مدرن» بدهد و هر دو گروه از باور اساسی «احیا و اصلاح دینی تواما» یعنی بازجستن دیانت حقیقی و کتاب و سنتی که به حجاب زمانه محجوب شده، باز بمانند.
 
پانوشت‌ها:
1- آدمیت، فریدون، اندیشه‌های میرزافتحعلی آخوندزاده، تهران: خوارزمی، 1349، صفحه 221.

منبع: فرهيختگان

این خبر را به اشتراک بگذارید


طرح سفرهای ارزان به عتبات اجرا می‌شود سنگین‌وزن‌های خودرویی در مسیر رشد تولید روزنامه‌های سیاسی، شنبه 5 خرداد منتظر محصولات جدید سیتروئن باشید هفت درمقابل دوازده، ایران و آمریکا درافقی هسته‌ای تماس تلفنی اردوغان با صدر گزینه‌های ملی کی‌روش برای پنجمین صعود به جام‌جهانی کدام کشورها هستند؟ دیدار دانشگاهیان واحد مراغه با خانواده آزاده 8 سال دفاع مقدس و دانشجوی دانشگاه آزاد اسلامی طلاق و ازدواج به زودی به هم می‌رسند موزه باغ امیر سمنان افزون بر 90 درصد کمر دردها نیاز به عمل جراحی ندارد هنوز زمان برای خداحافظی قهرمانی پرتاب دیسک ایران زود است سطح کشت گلخانه‌ای استان مرکزی به 620 هکتار رسید شهروندان از خرید قارچ‌های فله‌ای خودداری کنند ایران در تلاش برای پایبندی اروپا به تعهدات برجامی است ورزشکاران باید در زمان روزه داری تمرینات سبک داشته باشند طلاق و ازدواج به زودی به هم می‌رسند اجرای طرح کلید به کلید و مصائب زندگی در مسکن مهر ردیف اعتباری ویژه به مناطق محروم لرستان اختصاص یافت رونق «بخار آبی» در تهران! بفرمایید دکترای خیابانی محور مقاومت و حزب الله خط قرمز ایران است/ پذیرش fatf باید همراه با حق تحفظ باشد بازیکنی که نفر اول لیست برانکو است «هیچکس»؛ مسافر 3 جشنواره جهانی 2 کشته حاصل خواب آلودگی راننده پیکان وانت در جلفا توقیف 227 رأس دام قاچاق در کامیاران محموله لوازم الکتریکی قاچاق به مقصد نرسید قهرمانی تیم فوتسال یگان‌های ویژه ناجا در مسابقات سراسری ناجا محموله میلیاردی قاچاق درخرم آباد توقیف شد کشف انبار بزرگ کالای قاچاق 8 میلیاردی در اسلامشهر هشدار آمریکا به سوریه درباره "نقض‌های آتش‌بس" در مناطق کاهش تنش آزمون در بین ستاره‌های جوان جام‌جهانی از نگاه ورلدساکر استخدام کارشناس پشتیبانی نرم افزارهای مالی و اداری در تهران مالک باشگاه تراکتورسازی مشخص شد مخدری به نام ریتالین؛ تمرکز یا فراموشی؟ چرا باید مدیران اقتصادی دولت عوض شوند؟ دولت وابستگی اقتصاد به دلار را کم نکرده است خدمت با کیفیت به جامعه در گروی حرکت بسیجی و جهاد علمی است ائتلاف عربستان مانع واردات مواد غذایی به یمن نشود ناچار به برون سپاری خدمات درمانی هستیم خط هوایی بندرعباس - دوحه راه اندازی می‌شود سیگنال‌های ضدتحریمی از اروپا و آسیا عکس روز: رونالدو اینگونه عذرخواهی می‌کند 7 فوتی و یک مفقودی بر اثر سیل در کشور قم| آیت‌الله مکارم شیرازی: شهرستان‌ها نیازمند طلاب و مبلغان دینی هستند ساخت طولانی‌ترین پل معلق جهان در چین + فیلم قراردادهای هنگفت در ازای هجمه علیه ایران/ماموریت شبکه لابی سعودی-اماراتی در کاخ سفید چیست؟ +تصاویر بازداشت سرکرده فرانسوی داعش در رقه
پیکر مرحوم موسوی تشییع شد پیام تسلیت وزیر بهداشت به مناسبت درگذشت همسر دکتر مهرپور، رییس بیمارستان شریعتی عکس/تشییع پیکر سید مصطفی موسوی تشییع پیکر سرباز شهید مرزبانی حامد محمدی- تبریز حضور مجریان تلویزیون در مراسم تشییع پیکر سید مصطفی موسوی+عکس تصاویر/ مراسم تشییع و تدفین پیکر مطهر سرباز شهید «حامد محمدی» در تبریز عناوین روزنامه‌های ورزشی 5 خرداد 97/ کی‌روش می‌رود، دایی می‌آید +تصاویر پیکر مجری رسانه ملی تشییع شد تشییع پیکر پاک و مطهر شهید زورقی در زاهدان مراسم ختم سید علی صدر مراسم تشییع پیکر مرحوم موسوی، مجری تلویزیون مراسم ترحیم سید علی صدر/تصاویر قیمت طلا و سکه امروز 4 خرداد 97 +جدول تشییع پیکر سیدمصطفی موسوی مجری برنامه‌های معارفی تلویزیون خوردن گوشت گربه در سیستان و بلوچستان دروغ است عکس/مراسم ترحیم سید علی صدر جای خیلی‌ها در تشییع پیکر مجری تلویزیون خالی بود! تبریز| پیکر سرباز شهید "حامد محمدی" در تبریز تشییع و به خاک سپرده شد حاج‌صفی: سبک بازی مدیترانه‌ای ترکیه به ما برای بازی با اسپانیا و مراکش کمک می‌کند/ به شاد کردن مردم فکر می‌کنیم حمایت از سینمای قرآنی جزء اولویت‌های ویژه وزارت ارشاد است/ قسمت دوم «ملک سلیمان (ع)» حمایت خواهد شد تشییع پیکر پاک و مطهر شهید ذورقی در زاهدان اجتماع بزرگ یاوران حضرت خدیجه (س) در قم جزییات ممنوعیت‌ها و محدودیت‌های ترافیکی محورهای مواصلاتی کشور/ مرزن آباد به سمت کرج از ساعت 17 یکطرفه خواهد بود عراقچی: هنوز به این تصمیم نرسیده‌ایم که در برجام خواهیم ماند یا نه/ همه چیز به اعضای دیگر برجام بستگی دارد سایت فرودگاه مشهد هک شد مجلس باشکوه تجلیل از ایثارگران و خانواده شهدای فتح خرمشهر جلسه دو نفره رئیس هئیت ورزش عربستان با رئیس فیفا/بررسی پرونده میزبانی با ایران با حضور اینفانتینو؟! درگیری شدید میان اعضای حزب اعتماد ملی | کنگره ناتمام ماند! /فیلم جدیدترین آمار فروش فیلم‌های در حال اکران/ «مصادره» مرز 15 میلیارد فروش را رد کرد/فروش 7 میلیاردی «تگزاس» طارمی: تمام تمرکز تیم روی جام جهانی است/ در فوتبال می‌تواند هزار و یک اتفاق بیفتد/نتیجه کار این روزهای سختمان را می‌بینینم دستگاه‌های اجرایی 85 درصد خط ساحلی را تصاحب کرده‌اند/هیچ قدرت و اراده‌ای برای آزادسازی سواحل وجود ندارد آمریکا با دین و انقلاب ما مشکل دارد موشکی و هسته‌ای بهانه است/ مسئولان کار برای مردم را عبادت بدانند مراسم تشییع پیکر سیدمصطفی موسوی سالروز وفات ام المومنین حضرت خدیجه کبری (س) تسلیت باد شمارش معکوس برای بازپس‌گیری در «درعا» / خیز ارتش سوریه برای آزادسازی تاسیسات نفت و گاز شرق دیرالزور رشتی‌ها «فراری» را فراری دادند بچه‌های نسل دیروز و امروز در استند آپ‌کمدی کربلایی‌زاده + فیلم سایت فرودگاه مشهد هک شد تشییع پیکر شهید حامد محمدی در تبریز چهارم خرداد؛ روز دزفول، روز ملی مقاومت و پایداری عارف: فراکسیون امید هرتصمیمی برای انتخابات هیات رئیسه بگیرد، می‌پذیرم/ برای رفع فیلتر توئیتر امیدواریم تصاویر | تجلیل از ایثارگران فتح خرمشهر با حضور رئیس‌جمهور ظاهر جدید "پریناز ایزدیار" در کنار رفیق قدیمی اش/عکس اظهارنظر تازه ترامپ درباره مذاکره با کره شمالی مشهد| هک سایت فرودگاه بین‌المللی مشهد برطرف شد حکم معلم متخلف فسا هفته آینده صادر می‌شود/احتمال بازنشستگی زودهنگام و پرداخت دیه بدلیل قیچی کردن موی 9 دانش‌آموز حمله موشکی به فرودگاه نظامی «الضبعه» جمع مصرف هر بار قلیان برابر با 20 نخ سیگار است/بنزن موجود در توتون عامل اصلی ابتلا به سرطان‌های ریه و مثانه گفتگوی مالکی و عامری برای تشکیل "فراکسیون پارلمانی بزرگ" با حضور کردها مسئولان با همدلی و تکیه بر داشته‌ها به خرمشهر خدمت کنند

تمام فرآیند جمع آوری اخبار به صورت خودکار انجام می گیرد. مسئولیت صحت محتوای این خبر بر عهده خبرگزاری منبع و منتشر کننده آن است.با این وجود در صورتی که به محتوای این خبر اعتراض دارید می توانید از طریقاین لینک ما را مطلع کنید.
message
near_me