تمام فرآیند جمع آوری اخبار به صورت خودکار انجام می گیرد. مسئولیت صحت محتوای این خبر بر عهده خبرگزاری منبع و منتشر کننده آن است.با این وجود در صورتی که به محتوای این خبر اعتراض دارید می توانید از طریقاین لینکما را مطلع کنید.
دسته:فرهنگی()
کد خبر:16933553
۱۳۹۷/۰۳/۲۳ ۲۰:۴۸

عید فطر در شعر فارسی

بر سر بام بیا، گوشه ابرو بنمای روزه گیران جهان منتظر ماه نو اند این بیت، یکی از صدها بیت گنجینه شعر فارسی است که در آن، میان هلال عید و ابروی نگار مقارنتی دیده می‌شود. باری، عید فطراز زمینه‌های مهم محتوایی شعر فارسی است و نه تنها در حوزه محتوا، که در حوزه مضمون سازی نیز با جلوه تمام حضور دارد. در دیوان اکثر شاعران بزرگ کهن، اشاراتی مجمل یا مفصل به عید فطر می‌توان یافت و جالب آن که بیش از دیگر اعیاد اسلامی، این عید […]
 

بر سر بام بیا، گوشه ابرو بنمای

روزه گیران جهان منتظر ماه نو اند

این بیت، یکی از صدها بیت گنجینه شعر فارسی است که در آن، میان هلال عید و ابروی نگار مقارنتی دیده می شود.باری،عید فطراز زمینه های مهم محتوایی شعر فارسی است و نه تنها در حوزه محتوا، که در حوزه مضمون سازی نیز با جلوه تمام حضور دارد.

در دیوان اکثر شاعران بزرگ کهن، اشاراتی مجمل یا مفصل به عید فطر می توان یافت و جالب آن که بیش از دیگر اعیاد اسلامی، این عید مورد توجه و نظر شاعران ما بوده است. به راستی چرا این گونه است؟ توجه ویژه به عید فطر در ادبیات فارسی، شاید از این روی باشد که رخ نمودن هلال ماه شوال،تأثیری محسوس و ملموس بر زندگی و سلوک فردی و اجتماعی جامعه اسلامی و بویژه شاعران می گذارد.

با عید فطر، آدمیان دوباره به بسیاری چیزها دست می یابند که یک ماه تمام از آنها به طور مطلق یا نسبی برحذر بوده اند و بسیاری از این چیزها به واقع و به مجاز، چه در کسوت مادی و چه در هیأت معنوی، در زندگی شاعران ما حضور جدی داشته است.

با این ملاحظه،هر گروه از شاعران،به مناسبت دلبستگی های خویش،نگاهی ویژه به عید فطر داشته اند و از رسیدن آن اظهار خرسندی کرده اند. این نگاهها را می توان چنین دسته بندی کرد.

دید عشرت جویانه

هیچ نمی توان منکر عشرت جویی اهالی قدرت در ادوار مختلف تاریخی بود و هیچ نمی توان منکر شد که شاعران درباری نیز در این عشرت جویی سهیم بوده اند. شعر درباری ما شعری است بسیار زمینی،توأم با شادخواری و کامجویی؛ وبرای این گونه شعر و شاعران،ماه مبارک رمضان همواره ناگوار بوده است.آنان به میل خویش یا اکراه و اجبار، در این ماه از می و مطرب کناره می گرفتند و البته در تمام این ۳۰روز، منتظر هلال عید بودند تا بر سر کار همیشگی آیند.

چنین است که در شعر این شاعران،ستایش عید توأم است با بدگویی شدید از ماه مبارک رمضان و عیدتنها از این زاویه نگریسته می شود که درهای بسته را بازمی گشاید. ببینید فرخی سیستانی چگونه به بهانه آمدن عید، ماه رمضان را نکوهش می کند.

روزه از خیمه ما دوش همی شد به شتاب

عید فرخنده فراز آمد، با جام شراب

چه توان کرد اگر روزه ز ما روی بتافت

نتوان گفت مر او را که ز ما روی متاب

چه شود گر برود گو برو و نیک خرام

رفتن او برهاند همگان را ز عذاب

و چنین است نگاه منوچهری،امیرمعزی و دیگر شاعران درباری. این نگاه هرچند ستایش عید را در خود دارد، نمی تواند مطلوب کسانی باشد که عید را ادامه رمضان می دانند.

رویکرد مداحانه

در آثار بعضی شاعران درباری،نگرشی معتدل تر و بهنجارتر از نگرش پیشین به عید فطر مشاهده می شود. در اینجا ستایش عید، با اظهار ملال از رمضان همراه نیست، بلکه با خوشامد ممدوح همراه است.این شعرها، اغلب قصایدی هستند که برای قرائت در مراسم روز عید سروده می شده اند و در آنها، شاعر بیش از هر چیز، می خواهد تا به سلطان یا حاکمی که ممدوح اوست، تبریکی شایسته و فراخور حال بگوید و در نهایت سخن را به مدح او بکشاند.

در آثارخاقانی،انوری،محتشم کاشانی و برخی قصیده سرایان دیگر، از این گونه شعرها می توان یافت و البته چنان که گفتیم، اینها اغلب قصیده اند و متناسب تریبون. در این قصیده ها،بحث عید و رمضان چندان ادامه نمی یابد و شاعر با گریز ماهرانه،سخن را به موضوع اصلی می کشاند که همان مدح ممدوح است. این نمونه هم بخشی از قصیده مفصل خاقانی شروانی است:

صبح خیزان کز دو عالم خلوتی برساختند

مجلسی بر یاد عید از خلد خوش تر ساختند

هاتف میخانه داد آواز کای جمع الصبوح

پاسخش را آب لعل و کشتی زر ساختند

شاعر پس از چند بیت بسیار زیبا و هنرمندانه در وصف عید، به اینجا می رسد:

چون به زر آب قدح کردند مژگان را طلی

میخ نعل مرکبان شاه کشور ساختند

و از این پس ، مدح ادامه می یابد.

نگاه رندانه

به نگاه عشرت جویانه شاعران دوره سامانی و غزنوی اشاره کردیم که همراه با سلسله اصطلاحاتی خاص، بویژه اصطلاحات میخانه ای بود. این فرهنگ اصطلاحات،پس از طی شدن دوران شعر درباری،همانند میراثی ماندگار برای عصرها و دوره های بعد هم باقی ماند و شاعرانی که پس از آن،حتی دلبستگی یی به آن حال و هوا نداشتند،نتوانستند خویش را از سیطره این اصطلاحات برهانند.

از سوی دیگر،گرایش های عرفانی و قلندرانه در شعر فارسی، زبانی رمزآمیز و تأویل پذیر طلب می کرد و همین،مایه شیوع بیشتر این اصطلاحات در شعرهای عارفانه شد. این رویکرد از سنایی غزنوی آغاز می شود و تا دهه های اخیر ادامه می یابد.

در این شعرها، ظاهر کلام بسیار نزدیک است به آنچه در شعرهای عشرت جویانه دیدیم، ولی تفاوت مهم این است که آن شعرها صریح بود و تاویل ناپذیر، ولی اینها ابهام آمیز است و رندانه. به صراحت نمی توان گفت قدحی که حافظ می گوید:«هلال ماه به دور قدح اشارت کرد»؛چگونه قدحی است. در حالی که در شعر فرخی و منوچهری،ماهیت ظرف و مظروف آن، کاملا روشن و آشکار است.

در این شعرها،برخورد شاعر با ماه رمضان بسیار محتاطانه است. او می داند در ستایش می ، می توان توجیهی عرفانی به دست داد، ولی در نکوهش رمضان، این کار سخت می شود. چنین است که مثلا حافظ با ظرافت تمام از ماه رمضان می گذرد و بدون تاکید برآن، شعبان را به عید رمضان گره می زند:

ماه شعبان مده از دست قدح ، کاین خورشید

از نظر تا شب عید رمضان خواهد شد

اگر در شعرهای نوع اول، تقابل رمضان و عید مطرح بود و در شعرهای نوع دوم تقارن عید و ممدوح، در این نوع، تقارن عید و می درکار است که بیشتر در شعر شاعران مکتب عراق دیده می شود و ما به مثال هایی از حافظ بسنده می کنیم:

روزه یکسو شد و عید آمد و دلها برخاست

می ز خمخانه به جوش آمد و می بایدخواست

نگرش هنرمندانه

ماه مبارک رمضان و هلال عید، جدا از جوانب محتوایی، مایه مضمون سازی هایی برای شاعران شده اند. بیشتر این مضمون ها،در غزلهای عاشقانه دیده می شود و آنجا که شاعر میان عید و معشوق،مقارنه ایجاد می کند؛همانند این رباعی زیبا از بیدل که در آن،عید بدون نگار بی ثمر دانسته می شود:

عید آمده هر کس پی کار خویش است

می نازد اگر غنی وگر درویش است

من بی تو به حال خود نظرها کردم

دیدم که هنوزم رمضان در پیش است

یکی از دستاویزهای مهم شاعران برای این مضمون سازی، تشابه هلال و ابرو است. هلال، نشانه مهم عید است و ابرو هم از ارکان جمال معشوق. بدین ترتیب،عید با معشوق گره

می خورد و چه بسا مضمون ها که از این رهگذر آفریده می شود. یک بیت زیبا از این نوع را در آغاز نوشته دیدیم. این هم مثالی دیگر که نام و نشان شاعرش بر من مجهول است:

هلال عید می بینی و من پیوسته ابرویت

مبارک باد بر تو عید و بر من دیدن رویت

این گونه برخورد با عید، بویژه در آثار شاعران مکتب هندی، بسیار شایع و رایج است. چون شاعران این مکتب، بیش از این که عشرت مدار یا ممدوح مدار باشند، مضمون مدارند.

از منظر زهد و عرفان

از عصر سنایی و ناصرخسرو، در کنار دیگر گرایش های موجود شعر فارسی، گرایش زهدآمیز و عرفانی هم پای گرفت. این گرایش،در شعر عطار و مولانا تقویت شد و در شعر حافظ، با گرایش عاشقانه و رندانه پیوندی محکم یافت.

باری، در شعر کسانی که از منظر زهد و عرفان به این موضوع نگریسته اند، به رمضان و عید از منظر شریعت و طریقت پرداخته می شود. برای شعری در این منظر،مصالح بیانی و اسباب مضمون سازی، در ماه مبارک بیشتر یافت

می شود تا عید فطر.

ماه رمضان، سرشار از مفاهیم مرتبط با زهد و عرفان مثل امساک،عبادت،شب زنده داری،شب های قدر،قرآن و دیگر ملزومات این ماه است. با این وصف،عجیب نیست که در این دیدگاه، رمضان پررنگ تر از عید جلوه کند. این شاعران، بیشتر در ماه مبارک خیره شده اند، تا عید.

اگرهم از عید سخنی به میان آمده است، نه در تقابل، که در ادامه رمضان است. پیشگام این حرکت، سنایی غزنوی است، با غزلی زیبا که در وصف رمضان دارد:

ای ماه صیام ارچه مرا خود خطری نیست

حقا که مرا همچو تو مهمان دگری نیست

از درد تو ای رفته بناگه ز بر ما

یک زاویه ای نیست که پرخون جگری نیست

ای داده به باد این مه بابرکت و باخیر

مانا که از این آتش در دل شرری نیست

و شکل کمال یافته اش را در شعر مولانا می بینیم که به واسطه طبع پرنشاط خود، نه تنها با عید، که با رمضان نیز برخوردی بسیار طرب انگیز دارد. گویا عید مولانا، از آغاز ماه رمضان شروع می شود:

آمد ماه صیام سنجق سلطان رسید

دست بدار از طعام، مائده جان رسید

جان ز قطعیت برست، دست طبیعت ببست

قلب ضلالت شکست ، لشکر ایمان رسید

و کسی که با رمضان، چنین از طرب سرشار می شود، با عید چه خواهد شد؟

عید آمد و عید آمد وآن بخت سعید آمد

برگیر و دهل می زن، کان ماه پدید آمد

حضوررمضان و عید در دیوان شمس و مثنوی معنوی،بسیار پررنگ و باشکوه است.بهترین رمضانیه ها و عیدانه های شعر فارسی را در آثار مولانا می توان یافت و در این دیدگاه معنویت گرا، کسی را بالاتر از او سراغ نداریم.

این خبر را به اشتراک بگذارید
related-image


درخواست عجیب "لیلا اوتادی" از مردم /عکس تصاویر عروسی 2 بازیگر مشهور سریال بازی تاج و تخت همه چیز درباره انتخابات امروز ترکیه/ اردوغان در لبه پرتگاه است؟ انتقال دلار به ایران کسب و کار جدید افغان‌ها ورود یک سوم مواد مخدر افغانستان به کشور تعیین تکلیف دانشگاهها در طرح تحول تا سال آینده/تقویت ارتباط با فارغ التحصیلان حجاریان: روش فعلی انتخاب رهبری عقلانی و حقوقی نیست! / دلسوزی نماینده تهران برای «اغتشاش و تجمعات غیر قانونی» اخراج سخنگوی کاخ سفید از یک رستوران رتبه ادارات فارس در زمینه شکایات مردم مشخص شد کشف بیش از 4 میلیارد ریال کالای قاچاق در پلدختر دست دوستی ایران و عربستان در بازار نفت سرنوشت مصادره‌های پس از انقلاب حمله کیهان به علی مطهری بخاطر کارلوس پویول ظرفیت‌های مازندران با برگزاری جشنواره‌های منطقه‌ای معرفی شود پاسکاری گرانی بین دولت و دکان‌دارها ابلوموفیسم؛ اختلال روانی یا آسیب اجتماعی جلوگیری از خروج 10 میلیارد دلار ارز با یک مصوبه 7 مکان بدون اینترنت روی کره زمین را بشناسید مذاکرات جدایی انگلیس از اتحادیه اروپا زیر اهرم فشار ارز 3800 تومانی برای سایر! دود خطای توسعه‌ای احمدی‌نژاد در چشم روحانی اردوغان پس از پیروزی قدرتمندتر ظاهر می‌شود امیری: پیکه بازیکن قابل احترامی است 6 نام و یک کرسی تامین ارز برای گروه کالایی یک و دو در اولویت کشور است داستان ابرقهرمان زن کره‌ای فیلم می‌شود استارت واردات 80 مگاوات برق از جمهوری آذربایجان استحکام دوستی بین ایران و گرجستان در گرو ارتقای روابط اقتصادی ایران همیشه با سربلندی از زیر فشارها و توطئه‌های دشمنان خارج شده است توزیع کارت ورود به جلسه آزمون سراسری قاره سبز برای حفظ برجام شانس چقدر دارد؟ /آیا برنامه جامع اقدام مشترک به ایستگاه آخر رسیده است؟ آیا می‌توان به روایت‌های تاریخی ذبیح ا … منصوری اعتماد کرد؟ نمایی از طبیعت دیدنی و بی‌نظیر در بانه + تصاویر خاطره جالب مجری مرد از بازیگر مشهور و محبوب سینما+عکس از پاسکاری گرانی بین دولت وو دکان‌دارها تا اعتبار از دست رفته آمریکا بازی دینی با فوتبال سخنرانی ترامپ در نوادا؛ از مهاجرت تا کره‌شمالی دستاورد اجلاس 174 وزیران اوپک چون به گَردَش نمی‌رسی برگرد! برگزاری دومین پیش‌نشست کنفرانس بین‌المللی گردشگری و معنویت در جمکران دیدار لاریجانی و روحانی با رهبر انقلاب درباره لایحه fatf / مجلس هنوز تصمیم قطعی نگرفته است سالانه 2300 تن گوشت مرغ در چابهار تولید می‌شود ظرفیت‌های مازندران با برگزاری جشنواره‌های منطقه‌ای معرفی شود رسانه‌های چینی: جنگ تجاری آمریکا نشانه وجود «توهمات پارانوئیدی» در ترامپ است اصلاحات چیزی که نیست! متفاوت‌ترین سلفی بهنوش طباطبایی در اتومبیلش/عکس پروازهای یکشنبه 3 تیرماه 97 فرودگاه بین المللی شهید دستغیب شیراز نباید ارزش افزوده را از تولیدکننده گرفت
خواننده مشهور بختیاری درگذشت فهرست 1339 قلم کالای ممنوعه وارداتی+ جدول عکس/ مراسم تشییع پیکر صدرالدین شجره از شایعه تا واقعیت خبر اخراج آقازاده‌ها از آمریکا + تصاویر واردات بیش از 1400 قلم کالا ممنوع شد+ اسامی ثبت سفارش 1339 ردیف کالا ممنوع شد واردات 1339 کالا ممنوع شد+ سند مراسم تشییع پیکر صدرالدین شجره+ تصاویر واردات 1339 قلم کالا ممنوع شد + سند «اخراج 5 هزار آقازاده ایرانی» سورپرایز تیر است، نه خبر جعلی وزیر صنعت واردات 1339 قلم کالا به کشور را ممنوع کرد + سند واردات 1339 قلم کالا ممنوع شد + سند واردات بیش از 1400 قلم کالا ممنوع شد/ خودرو هم در لیست ممنوعه‌ها واردات بیش از 1400 قلم کالا ممنوع شد/ خودرو هم در لیست ممنوعه‌ها واردات بیش از 1400 قلم کالا ممنوع شد واردات بیش از 1400 قلم کالا ممنوع شد/ خودرو هم در لیست ممنوعه‌ها اولین تصاویر از عروسی بازیگران «بازی تاج و تخت» واکنش نوبخت به طرح سه ادعا علیه او لیست 1339 کالای ممنوعه وارداتی +سند لیست 1400 کالایی که وارداتشان ممنوع شد مهمترین عناوین روزنامه‌های صبح کشور 2 تیر 97 ممنوعیت واردات خودرو بازار را از کنترل خارج می‌کند فهرست 1339 کالای ممنوعه وارداتی انریکه کاسرس داور دیدار ایران و پرتغال شد توضیح خرم آبادی درباره هاتگرام و تلگرام طلایی سی‌وسومین جلسه محفل ماهانه فرزندان شهدای اسلام برگزار شد واردات 1339 کالا به کشور ممنوع شد +لیست کالاهای ممنوعه اسد اسماعیلی گوینده خبر رادیو و تلویزیون درگذشت مراسم تودیع و معارفه رئیس عقیدتی سیاسی نیروی انتظامی باورهای غلط درباره مدیتیشن «مأمور بدرقه» متهم از کلانتری‌ها حذف خواهد شد نقش بازار را در کمک به انقلاب و جنگ تحمیلی نمی‌توان نادیده گرفت/ عدم توفیق در استقلال اقتصادی تراز انقلاب مسئله پول و پویول احداث یک‌کیلومتر خط یعنی از بین رفتن 2/5 هکتار از مناطق جنگلی/ نابودی محیط زیست یعنی نابودی نسل بشر واردات 1339 قلم کالا ممنوع شد «لادن طباطبایی» کشف حجاب کرد (+عکس) دلار بازهم گران شد/ نرخ ارز بانکی امروز 2 تیر 97 «لادن طباطبایی» بدون حجاب در برنامه تلویزیونی ظاهر شد (+عکس) رمز موفقیت نیروهای مسلح؛ حرکت در مسیر تحقق تدابیر رهبری /پیروزی و موفقیت در گرو همدلی و تعامل همگانی جام جهانی/ برنامه روز دهم؛ شنبه 2 تیر / مصاف حیثیتی برای آلمان نامه شریعتمداری به رئیس سازمان توسعه تجارت درباره ممنوعیت واردات 1339 قلم کالا روزنامه جمهوری اسلامی: بالاخره پیروزی تیم فوتبال، پیروزی اسلام و نظام است، یا توطئه علیه امام زمان؟ امیرعبداللهیان: مجلس واکنش اروپا به بد عهدی آمریکا را رصد می‌کند/بریسول: اروپا خواهان باقیماندن ایران در برجام است «افق» 21 جشنواره هنر اسلامی در شارجه فهرست کالاهای وارداتی ممنوعه اعلام شد+جدول درسایه اعتماد و نگاه امیدوارکننده رهبری با روحیه‌ای جهادی در مسیر تحقق ارزش‌های متعالی انقلاب تلاشی دوچندان را بکار می‌بندیم اصرارکی‌روش به تصمیمات دوگانه داور اروگوئه بعداز 500 بار تماشای گل عزت‌اللهی فهرست 1339 قلم کالای ممنوعه وارداتی+ جدول فاز نخست مجتمع فرهنگی و هنری شهرستان کلیبر احداث می‌شود واردات 1339 قلم کالا ممنوع شد (+ سند)

تمام فرآیند جمع آوری اخبار به صورت خودکار انجام می گیرد. مسئولیت صحت محتوای این خبر بر عهده خبرگزاری منبع و منتشر کننده آن است.با این وجود در صورتی که به محتوای این خبر اعتراض دارید می توانید از طریقاین لینک ما را مطلع کنید.
message
near_me