منبع: برنا
دسته: اقتصادی (اقتصادی-سیاسی-اقتصادی)
کد خبر: 7731083
۱۳۹۶/۰۲/۰۱ ۱۵:۲۳

افزایش بدهی دولت به بانک مرکزی رویکرد حسابداری دارد

بانک مرکزی ایران در پاسخ به جوسازی‌های اخیر برخی رسانه‌ها در باره بدهی دولت اعلام کرد: افزایش بدهی دولت به بانک مرکزی بیشتر رویکردی حسابداری است.
main-image

به گزارش گروه خبر خبرگزاری برنا، به نقل از بانک مرکزی، در بیانیه ای که در پاسخ به جوسازی های منتشره داده است نوشته، کل تغییر در مانده بدهی بخش دولتی به سیستم بانکی در یک دوره 44 ماهه (خرداد 1392 تا بهمن 1395) معادل 1114.4 هزار میلیارد ریال است که از این میزان، 77.2 درصد (860.1 هزار میلیارد ریال) مربوط به افزایش بدهی بخش دولتی به شبکه بانکی و 22.8 درصد (254.3 هزار میلیارد ریال) مربوط به افزایش بدهی بخش دولتی به بانک مرکزی بوده است.

هر چند که بدهی بخش دولتی به بانک مرکزی نیز افزایش قابل توجهی داشته که در ادامه به دلایل آن اشاره خواهد شد، اما دلیل عمده افزایش بدهی بخش دولتی به سیستم بانکی را باید در افزایش قابل توجه بدهی این بخش به شبکه بانکی جستجو کرد.

افزایش بدهی بخش دولتی به شبکه بانکی به عنوان نمادی از سلطه مالی دولت واقعیتی انکارناپذیر است اما نسبت دادن این افزایش به عملکرد دولت یازدهم بدون توجه به پویایی‌ها و دلایل تغییر بدهی بخش دولتی به بانکها، نوعی استفاده غیرحرفه ‌ای و جهت‌دار از آمار مزبور است که بیشتر با اهداف و اغراض غیرکارشناسی صورت می‌گیرد.

بررسی دلایل و ریشه‌های رشد بدهی بخش دولتی به سیستم بانکی نشان می ‌دهد که عمده افزایش متغیر مزبور از نتایج روشن سلطه مالی دولت‌های نهم و دهم بر شبکه بانکی بوده است.

بدهی بخش دولتی به شبکه بانکی به دو بخش بدهی دولت و شرکتهای دولتی طبقه‌بندی می‌شود.

بررسی اجزای بدهی دولت به بانکها نیز نشان می‌دهد که مهمترین جزء این بدهی، سرفصل مطالبات بانکها از دولت است که علی‌رغم اعطا نشدن تسهیلات جدید به دولت، همواره در حال افزایش بوده است، بنابراین ضروری است که ابتدا اجزای سرفصل مطالبات از دولت شناسایی شده و عملکرد دولت‌های مختلف مورد بررسی قرار گیرد.

بنا به اصول و تعاریف حسابداری اعلام شده به بانکها،‌ سرفصل مطالبات از دولت، سرفصل جامعی است که علاوه بر بدهی‌های مستقیم دولت، شامل آن بخش از مطالبات بانکها از بخش‌های دولتی و غیردولتی است که از سوی دولت تضمین شده ولی در زمان مقرر تادیه نشده‌اند. بر همین اساس، رسوب حجم بالایی از اوراق مشارکت دولتی (که زمان انتشار آنها عمدتاً به قبل از سال 1392 بر می‌گردد) و بدهی بسیار بالای دولت به بانک مسکن بابت سود تعهد شده دولت در زمینه طرح مسکن مهر از جمله موارد بسیار مهمی هستند که بخش قابل توجهی از مانده و تغییر در مانده سرفصل مطالبات بانکها از دولت را توضیح می‌دهند.

علاوه بر رسوب اوراق مشارکت و بدهی دولت بابت طرح مسکن مهر، بخش قابل توجه دیگری از سرفصل مطالبات از دولت شامل اصل و سود تعهدات و تضمین‌هایی است که دولت‌های مختلف (بویژه دولت‌های نهم و دهم) در قبال تسهیلات متعدد نسبت به بانکها ارائه داده و بانکها نیز به محض سررسید و تأدیه نشدن آن توسط اشخاص حقیقی و حقوقی گیرنده تسهیلات، مرتب مبالغ اصل و سود آن را در حساب سرفصل مطالبات از دولت ثبت می‌کنند.

بدیهی است بخشی از افزایش بدهی دولت به بانکها نیز ناظر بر جرایم (وجه التزام) تسهیلات پیش‌گفته است که بصورت مستمر در سرفصل مطالبات از دولت انباشت می‌شود. بنابراین، مشاهده می‌شود که عمده مانده و تغییر در مانده بدهی دولت به بانکها تنهاناشی از بی‌انضباطی‌های صورت گرفته در نیمه دوم دهه 1380 و اوایل دهه 1390 است و ارتباطی به عملکرد دولت یازدهم ندارد.

بر مبنای مستندات قانونی موجود در خصوص ممنوعیت استقراض دولت از بانک مرکزی این شائبه بوجود می‌آید که با افزایش صورت گرفته در بدهی بخش دولتی به بانک مرکزی، این بخش از انضباط مالی برخوردار نبوده و از منابع بانک مرکزی جهت تأمین مالی خود استفاده کرده است.

به منظور تبیین این مسئله و شناسایی دلایل این افزایش، ضروری است اجزای تشکیل‌دهنده بدهی بخش دولتی به بانک مرکزی با دقت و با جزئیات مورد کنکاش قرار گیرد چرا که بی توجهی به تحولات اجزای متغیرهای پولی و اتکای صرف به ارقام کلی آن‌ها می‌تواند تحلیل‌های نادرستی را به همراه داشته باشد.

بررسی اجزای بدهی دولت به بانک مرکزی نشان می‌دهد که عامل اصلی افزایش 168.4 هزار میلیارد ریالی این متغیر طی دوره 44 ماهه منتهی به بهمن 1395، افزایش قابل توجه اسناد به تعهد دولت (105.7 هزار میلیارد ریال) و افزایش استفاده دولت از حساب تنخواه‌گردان خزانه (46.4 هزار میلیارد ریال) بوده است.

اسناد به تعهد دولت، اسنادی است که بابت مطالبات بانک مرکزی از دولت از طرف وزارت امور اقتصادی و دارایی به وثیقه جواهرات ملی تعهد شده و به موجب ماده 8 قانون پولی و بانکی کشور (مصوب سال 1351) به عنوان پشتوانه اسکناس‌های منتشره منظور گردیده است.

بخشی دیگر از اسناد به تعهد دولت مربوط به سفته‌هایی است که از سوی بانک مرکزی و به نیابت از دولت جمهوری اسلامی ایران به عنوان سهمیه دولت نزد صندوق بین‌المللی پول به امانت گذارده می‌شود.

افزایش بدهی بخش دولتی به بانک مرکزی که از این محل ناشی می‌شود، به معنی افزایش پایه پولی نیست چراکه در در قبال افزایش این متغیر، پول جدیدی به اقتصاد کشور تزریق نمی‌شود.

به لحاظ حسابداری نیز، افزایش در خالص بدهی بخش دولتی به بانک مرکزی ناشی از تغییرات اسناد به تعهد دولت، با افزایش سایر بدهیهای بانک مرکزی (و به تبع آن کاهش خالص سایر اقلام بانک مرکزی) خنثی شده و از این منظر پایه پولی متأثر نخواهد شد. بنابراین تغییرات این متغیربیشتر ماهیتی حسابداری داشته و تنهاً یک جابه‌جایی میان اجزای پایه پولی محسوب می‌شود. از این‌رو ضروری است در تحلیل تغییرات بدهی دولت به بانک مرکزی به این موضوع مهم توجه شود.

از سوی دیگر و بر اساس تبصره (1) قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت که به ماده 24 قانون محاسبات عمومی کشور الحاق گردیده است، هر ساله دولت می‌تواند معادل 3.0 درصد از بودجه عمومی را بصورت تنخواه‌گردان از منابع بانک مرکزی استقراض کرده و آن را در پایان سال تسویه کند.

هر چند که میزان تعیین شده 3.0 درصدی در قانون همواره ثابت است، لیکن همراه با افزایش رقم کل بودجه عمومی کشور، ظرفیت استفاده قانونی دولت از تنخواه‌گردان خزانه نیز افزایش می‌یابد. مضافاً به دلیل افت شدید قیمت نفت و کاهش درآمدهای دولت از این محل، در سالهای اخیر استفاده دولت از ظرفیت‌های ماده قانونی مزبور بیشتر شده است.

بررسی تغییرات صورت گرفته در خصوص افزایش میزان استفاده دولت از حساب تنخواه‌گردان خزانه در یک دوره 44 ماهه (خرداد 1392 الی بهمن 1395) نیز نشان می‌دهد که 27.6 درصد (46.4هزار میلیارد ریال معادل تفاضل 85 هزار میلیارد ریال حساب تنخواه گردان خزانه در بهمن 1395 نسبت به رقم 38.6 هزار میلیارد ریالی آن در پایان خرداد 1392) از کل تغییر بدهی دولت به بانک مرکزی در دوره فوق‌الذکر (168.4 هزار میلیارد ریال) به افزایش ظرفیت استفاده قانونی دولت از حساب تنخواه‌گردان خزانه مربوط بوده است.

نگاهی به میزان استفاده دولتهای مختلف از حساب تنخواه‌گردان نیز نشان می‌دهد که این میزان استفاده همواره در ماههای میانی سال وجود داشته و در پایان سال تسویه می‌شود. برای مثال میزان استفاده دولت در پایان بهمن 1394 نیز معادل 81.5 هزار میلیارد ریال بود که در پایان سال بطور کامل تسویه و صفر گردید.

همچنین ظرفیت استفاده دولت از منابع تنخواه‌گردان خزانه در سال 1395 معادل 100.6 هزار میلیارد ریال بوده که بر اساس مدارک موجود در پایان سال گذشته بطور کامل تسویه شده است.

در مجموع و با عنایت به توضیحات فوق می‌توان گفت که استفاده دولت از حساب تنخواه‌گردان خزانه امری معمول و قانونی در رابطه بین دولت و بانک مرکزی محسوب شده و به هیچ عنوان و در هیچ دوره‌ای استفاده از این معبر قانونی به عنوان بی‌انضباطی دولتها تلقی نمی‌ شود.

همانگونه که اشاره شد، از مجموع 168.4 هزار میلیارد ریال افزایش بدهی دولت به بانک مرکزی در دوره 44 ماهه مورد بررسی، 105.7 هزار میلیارد ریال (62.8 درصد) مربوط به اسناد به تعهد دولت و‌ 46.4 هزار میلیارد ریال (27.6 درصد) مربوط به حساب تنخواه گردان خزانه بوده و تنها معادل 16.3 هزار میلیارد ریال (9.7 درصد) مربوط به سایر بدهی های دولت بوده است.

بررسی تغییرات سایر بدهی های دولت به بانک مرکزی در دوره مورد بررسی نیز نشان می‌دهد که این افزایش نیز ریشه در مابه‌التفاوت نرخ خرید مرجع و مبادله‌ای مربوط به اقلام اساسی و دارو (14.9 هزار میلیارد ریال) در روزهای آغازین تصدی دولت یازدهم و تصمیم های دولت قبل داشته و به هیچ عنوان به معنی استقراض دولت یازدهم از منابع بانک مرکزی قلمداد نمی ‌شود.

خاطر نشان می‌ سازد تحولات اجزای بدهی دولت به شبکه بانکی و بانک مرکزی و کنکاش در اجزای تشکیل‌دهنده آنها در دوره 44 ماهه منتهی به بهمن 1395 نشان می‌دهد که اول بخش عمده‌ای از تغییرات بدهی دولت به سیستم بانکی ریشه در عملکرد دولتهای نهم و دهم داشته و دولت یازدهم هیچ گونه‌ بی‌انضباطی در این زمینه نداشته است.

دوم بخش قابل توجهی از افزایش بدهی دولت به بانک مرکزی بیشتر رویکردی حسابداری است که به هیچ عنوان به معنی استقراض دولت از بانک مرکزی محسوب نشده و واجد آثار پولی بر پایه پولی نخواهد بود.

افزون بر موارد مزبور و با توجه به مستندات قانونی موجود در زمینه استفاده دولتها از حساب تنخواه‌گردان خزانه و الزام قانونی آنها به تسویه آن در پایان سال، همه دولت‌ها میزان استفاده از حساب تنخواه‌گردان خزانه را در پایان سال تسویه می‌کنند و از این رو مقایسه ارقام بدهی بخش دولتی به بانک مرکزی (بطور خاص بدهی دولت به بانک مرکزی) در ماه‌های میانی سال با ارقام پایان سال نیز نمی‌تواند ملاک مناسبی برای ارزیابی رفتار مالی دولت تلقی شود.

گفتنی است، چندی پیش یکی از خبرگزاری ها با انتشار گزارشی تحت عنوان « گزارش غیرمحرمانه بانک مرکزی/'دولت روحانی' تنها در یک فقره 110 هزار میلیارد تومان بدهی برجا گذاشت » به افزایش بدهی‌های دولت و شرکت‌های دولتی به سیستم بانکی در دولت یازدهم اشاره کرده است.

 

related-image
کتاب «استاندارد 34000 تعالی منابع انسانی در عمل» منتشر شد طلوع آفتاب در نقاط مختلف جهان/تصاویر آخرین خبرها از گزارش کمیته بررسی حمله تروریستی به مجلس وجود 20 مدرسه کپری در جاسک و بشاگرد/ بندرعباس رتبه دار مدارس تخریبی در هرمزگان یک بازیکن جدید به استقلال پیوست این قصه سر دراز دارد؛ عربستان باب مذاکره با قطر را بست پدیده جمعه راهی ترکیه می‌شود علت همسایه نشدن شهید بهشتی با مرحوم طالقانی تصاویر/ بحران کم آبی در کوهدشت لرستان مدیر شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی منطقه شاهرود: مصرف فرآورده‌های نفتی در استان سمنان 6 درصد افزایش یافت ملی‌پوشان در تمرین پرسپولیس حاضر شدند واگذاری 16 درصد سهم شرکت گسترش سرمایه گذاری ایران خودرو تماس مدیران استقلال با مگویان: در فهرست مازاد هستی! هندی‌ها به دنبال ورود به بازار پلی اتیلن آفریقا 10 تیر ماه رسیدگی به شکایت ذوب آهن از رضا شکاری تصادف در محور شهرکرد به فرخشهر 7 مصدوم بر جای گذاشت رئیس‌جمهور اوکراین: پوتین غیر قابل پیش بینی‌تر از ترامپ است 12 تیرماه آغاز رقابت‌های مقدماتی جام جهانی چوگان در تهران ‌جایزه بنیاد موقوفات افشار به «ژیلبر لازار» تعلق گرفت مظلومیت فرهنگ و امام امت از پیامدهای فرهنگ جناحی است پسر معروف در حادثه مجلس زیر تیغ می‌رود اجلاس سیکا در پکن رکود شکنی صادرات میگو اجباری شدن بیمه حوادث به‌مانند بیمه شخص ثالث تاکسی‌های مسکو زردرنگ می‌شوند دستگیری کارمند یک حوزه امتحانی در جنوب کشور جهانگیری وارد گیلان شد سمانه زندی‌نژاد «اگه بمیری..» را روی صحنه می‌برد عملکرد خوب مراکز صیانت از خانواده در حفاظت از حریم خانواده حذف یک شبه بیش از دو هزار رشته دانشگاه آزاد غیرمنطقی است ایجاد پایگاه قهرمانی ورزش کشور در استان اردبیل اجرای عملیات مبارزه شیمیایی با علف‌های هرز در اراضی کشاورزی آبیک 7.5 درصد از ناوگان سنگین استان کرمانشاه در آزمون معاینه فنی رد شدند من قائم به ذات خود هستم تأخیر پرواز هواپیما به خاطر پرتاب سکه داخل موتور فرود اضطراری پرواز مشهد - اصفهان در فرودگاه شهید بهشتی خاطره ناب‌و شنیدنی رهبر معظم انقلاب از ترورشان جشنواره فیلم کودک اصفهان با محوریت ململ برگزار می‌شود آزمایش موفقیت‌آمیز واکسن چسباندنی بدون درد آنفلوآنزا خلق درخشان‌ترین نور جهان روی زمین هشدار شدید شمخانی نسبت به ماجراجویی‌های آمریکا در سوریه افتتاح دو هتل 4 و 5 ستاره در گیلان/ نصب کاشی ماندگار بر سردر خانه استاد مسعودی پرونده ثبت جهانی جنگل‌های هیرکانی تدوین می‌شود درخواست توقف صادرات سلاح به عربستان وامارات دلیل سفر شاه سعودی به روسیه «هیس پسرها گریه نمی‌کنند» را می‌سازم پیشنهاد قرمزها برای جواهر 25 ساله کامل شد! دیدنی‌های امروز؛ چهارشنبه 07 تیر دستگیری یک دانش‌آموز و 8 کلاهبردار در پرونده لو رفتن سوالات/ سوال‌ها جعلی بود علت همسایه نشدن شهید بهشتی با مرحوم طالقانی
چه کسانی آیت‌الله خامنه‌ای را ترور کردند؟ درگیری مرگبار در خاوران تهران با جان باختن جوان 23 ساله/ قاتل متواری دستگیر شد+ جزئیات پرونده شهادت نیروی سپاه حفاظت فرودگاه بر اثر جراحت در مانور اخیر تایید شد درگیری مسافران و اهالی مرزن آباد عاقبت عجیب مردی که یک اتوبوس با حداکثر سرعت او را زیر گرفت + فیلم دستگیری قاتل پیرزن بعد از 30 سال کشف جسد یک زن و مرد در طبس عناوین روزنامه‌های ورزشی 7 تیر 96/ بازیکنان میلیارد، کمپ مخروبه +تصاویر درگیری و چاقوکشی مسافران با اهالی مرزن آباد اقبال پایین مردم به وام مسکن بلال؛ دلیل درگیری خونین جاده مرزن آباد! نامه محرمانه «گوترش» به «روحانی» صفحه اینستاگرام میثم مطیعی از دسترس خارج شد + عکس قتل مشکوک یک زن در طبس عملیات تروریستی پژاک در آذربایجان غربی بلال دلیل درگیری خونین جاده مرزن آباد! جاده چالوس یک طرفه شد گروه‌های برآورد خسارت از آتش سوزی نخلستان بندان نهبندان در حال ارزیابی هستند پایان اصلی سریال"زیرپای مادر" لو رفت هشدار پلیس راه به مسافران؛ جمعه برنگردید کودتای سوم سلمان و آینده پست «جانشین‌ولیعهد» / پدر چه زمانی به نفع پسر کنار می‌رود؟ چرا اعضای هیئت مدیره پرسپولیس معرفی نمی‌شوند؟ انحراف مرگبار پژو 405 در جاده نظامی قائم شهر یادداشت علی مطهری درباره شعر میثم مطیعی دستگیری 4 نفر در جریان درگیری در جاده مرزن آباد-چالوس تازه‌ترین رده‌بندی برترین مربیان باشگاهی جهان اعلام شد درگیری و چاقوکشی در مرزن آباد مجروح و زخمی برجای گذاشت شهادت نیروی سپاه حفاظت فرودگاه مهرآباد در مانور اخیر تأیید شد+ تصویر این خلیل کبابی بود یا رونالدینیو! نزاع دسته جمعی در جاده چالوس به خاطر قیمت بلال عیدفطر یا روز عقده‌گشایی؟ /انتقاد مطهری از مداحی جناحی در تریبون نماز عیدفطر علیه دولت؛ تخطئه برجام، تخطئه نظام است کشف بنای 1800 ساله زیر مترو پیام تسلیت وزیر بهداشت به مناسبت درگذشت فرزند دکتر ملک حسینی فیلم/ مصاحبه محمد بن سلمان ولیعهد عربستان سعودی در مورد جمهوری اسلامی ایران دبیر خبرگزاری فارس «ظاهرا» بازداشت شده است سکوت محض درباره اسناد قاچاق 2000 تن خاک آتش سوزی در نخلستان بندان دهسلم شهرستان نهبندان مهار شد مراسم تشییع شهید فرودسی در پلدشت برگزار می‌شود اقدام آمریکا در تصویب تحریم‌های یک‌جانبه نقض حقوق بین‌الملل است واکنش فرمانده کل سپاه به اظهارات اخیر روحانی آب معدنی 20 هزارتومانی از فرانسه وارد شد! شهادت نیروی سپاه حفاظت فرودگاه مهرآباد در مانور اخیر تأیید شد+ تصویر بیانیه سپاه پاسداران ماکو در پی شهادت شهید مصطفی فردوسی از توهین روز قدس تا نفرت‌پراکنی یک مداح/می‌خواهند روحانی را خسته کنند/واکنش‌ها به اقدام جنجالی مداح نمازعیدفطر سردار جعفری: برای حفظ وحدت در مقابل هجمه‌ها سکوت می‌کنیم غرق شدن پسر بچه 7 ساله در رودخانه کلاردشت فغانی دیدار شیلی و پرتغال را سوت می‌زند دستگیری قاتل پیرزن پس از 30 سال ویدیو: شوخی توهین آمیز با سوشا مکانی اختتامیه جزء خوانی قرآن کریم در ماه مبارک رمضان در نهبندان
message
near_me