۰۰:۳۷
دسته: فرهنگی
کد خبر: 17540224
شریان‌های حیاتی زبان فارسی در قلب شبه قاره
شریان‌های حیاتی زبان فارسی در قلب شبه قاره
شریان‌های حیاتی زبان فارسی در قلب شبه قاره
به اشتراک بگذارید:
نعمت ا … پناهی- رابطه اردو با فارسی، شبیه رابطه زبان فارسی با عربی است. پیوند این دو زبان به قدری است که فارسی را می‌توان «مادر اردو» دانست؛ چنان که در پاکستان، بعضی اردو را «دختر زیبای فارسی» نامیده‌اند. دکتر دادبه استاد فلسفه اسلامی و ادبیات عرفانی دانشگاه علامه طباطبایی و مدیر گروه ادبیات دایره المعارف بزرگ اسلامی می‌گوید: «انگلیسی‌ها در سال 1600 میلادی که به هند می‌آیند، تبلیغ آموزش زبان فارسی را می‌کنند و چون خودشان هم می‌دانستند نمی‌توانند یک‌باره انگلیسی را جایگزین زبان فارسی کنند از سال 1857 بعد از انقراض گورکانیان، انگلیسی در شبه قاره جایگزین زبان فارسی می‌شود. من با چشم‌های خودم کارت عروسی جواهر نعل نهرو را دیدم که به زبان فارسی بود. البته خودمان هم در افول زبان فارسی در شبه قاره بی‌عرضگی و کوتاهی کرده‌ایم.» در این حال و هوا بود که وقتی دکتر محمد سلیم مظهر از نام آوران پارسی دوست به مشهد آمد، به دیدارش رفتم. دکتر سلیم مظهر دارای دکترای زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران از جمله محققان و علاقه‌مندان زبان فارسی است که همزمان با تحصیل در تهران با مراکز علمی پژوهشی مانند مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی و فرهنگستان زبان و ادب فارسی همکاری کرده است. در سال 2001 میلادی سلیم مظهر مدیریت گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پنجاب را به عهده گرفت و اکنون مدیر گروه ادبیات فارسی و رئیس دانشکده خاور شناسی دانشگاه پنجاب پاکستان است. وی درباره زبان و ادبیات و فرهنگ فارسی ده‌ها کتاب و بیش از 70 مقاله پژوهشی در مجلات معتبر چاپ کرده است. در سفر چند روز پیش او به مشهد گفت وگویی با ایشان و نیز دکتر مرتضی عمرانی دانشیار دانشگاه پیام نور و استاد اعزامی وزارت علوم به دانشگاه پنجاب داشتم که نشان می‌داد فرهنگ و زبان فارسی چه همبستگی عمیقی می‌تواند بین دو ملت ایجاد کند و مرزهای جغرافیایی تهدید آمیز را به تمجید و تحسین فرهنگ‌ها تبدیل کند، به شرطی که فرصت سوزی نکنیم و در ترویج صحیح فرهنگ و ادب فارسی بکوشیم. پیشینه فرهنگی زبان فارسی در پاکستان به چه دوره‌ای برمی گردد؟ پاکستان در 1947 استقلال یافت و شبه قاره هند به دو کشور هند و پاکستان تقسیم و با ایران هم مرز شد. در این سرزمین از سال‌های دورزبان فارسی دری به عنوان زبان رسمی کشور رواج داشته است. از زمان حکومت غزنویان تا کنون حدود 9 قرن زبان رسمی شبه قاره هند فارسی بوده و در دربار و عرصه‌های مختلف جامعه استفاده می‌شده است، در واقع فارسی زبان فرهنگ و اجتماع این منطقه بوده است. حتی کسانی که می‌خواستند شغل خوبی به دست بیاورند، مجبور بودند زبان فارسی را بیاموزند. شاعری مثل مسعود سعد سلمان که در لاهور متولد می‌شود، در دوره غزنویان پدرش از همدان هجرت می‌کند و به لاهور می‌آید. اساس زبان فارسی از آن دوره در شبه قاره بنا نهاده می‌شود و همراه با لشکریان، عارفان و شاعران نیز به این منطقه می‌آیند تا دوره معاصر که علامه اقبال لاهوری پدید می‌آید. شاعر ملی پاکستان یعنی اقبال لاهوری در عمرش به هیچ کشور فارسی زبان مسافرت نکرد فقط مدت کوتاهی به افغانستان رفت، حتی به ایران نیامد ولی شعرش چنان است که باور نکردنی است کسی به ایران نرفته باشد و با مطالعه شخصی زبان و ادبیات فارسی شعرهای فارسی‌اش به جایگاهی رسیده باشد که به قول خودش به او الهام می‌شده است. اقبال درنامه‌ای ضمن پاسخ به سوال دوستی که پرسیده چرا به اردو شعر نمی‌گوید؟ سروده‌های خود را الهام غیبی می‌داند که به فارسی برزبان او جاری می‌شود. از این رو دو سوم دیوانش به فارسی و بقیه به اردوست. پارسی از رفعت اندیشه‌ام/در خورد با فطرت اندیشه‌امعلاوه براین اقبال خود را از ارادتمندان بی‌شمار مولانا جلال الدین بلخی می‌داند. اقبال خود را مرید هندی و مولوی را پیر رومی می‌داند و در مثنوی‌هایش به او ارادت می‌ورزد. در مجموعه «اسرار خودی» می‌گوید مولانا در خواب مرا برانگیخت که اندیشه‌هایم را بازگو کنم. نسبت بین زبان فارسی و زبان اردو چیست؟ زبان فارسی و اردو به قدری به هم نزدیک‌اند که حتی سرود ملی پاکستان فارسی است و شاعر پاکستانی ابوالاثر حفیظ جالندهری آن را پس‌از استقلال پاکستان سروده است. زبان فارسی حتی در دهکده‌های دورپاکستان رواج داشته است. اکنون هم گمان نمی‌کنم دهکده‌ای وجود داشته باشد که نسخه خطی فارسی در آن نباشد. دوره‌ای بوده که مردم به دانستن زبان فارسی افتخار می‌کردند. زبان طبقه نخبگان فرهنگی بوده است. فارسی چون زبان غنی بوده بیان ما فی‌الضمیر در آن به خوبی انجام می‌شده. امروزه هم در پاکستان مردم به گویش فعلی زبان فارسی حرف می‌زنند و رفت و آمد ادیبان، استادان و دانشجویان باعث ترویج زبان فارسی شده است. نوشتن مقاله در دو دهه اخیر به سبک نوین نیز شروع شده و در چهار دانشگاه پنجاب، جی سی (gc) و دانشگاه بانوان لاهور و دانشگاه کراچی مجله علمی پژوهشی به زبان فارسی چاپ می‌کنیم. دانشگاه پنجاب لاهور تا مقطع فوق دکترا دوره فارسی آموزی را دایر کرده است. یک استاد اعزامی از ایران کار آموزش را انجام می‌دهد. زمانی که در فرهنگستان زبان و ادب فارسی بودید چه فعالیتی داشتید؟ بله! چهار سال در فرهنگستان بودم یعنی زمانی که در دوره دکترا درس می‌خواندم، به عنوان پژوهشگر و مترجم کار می‌کردم و از مولفان دانشنامه شبه قاره بودم که از طرف فرهنگستان در چهار جلد چاپ شد. در دایره المعارف بزرگ اسلامی هم کار کرده‌ام. خوشحالم که مجموعه مقالات شبه قاره در این دانشنامه جمع شده است و قصد داریم آن را به زبان اردو و انگلیسی ترجمه کنیم. در دانشگاه‌های مهم پاکستان ادبیات فارسی از مقطع فوق لیسانس تا دکترا تدریس می‌شود و ما زبان فارسی را کارخانه صیقل اخلاق می‌دانیم. آموزه‌های زبان فارسی برای انسان‌سازی و آموزش اخلاق بسیار مهم است. انسان را به مهر و محبت ورزی بههم نوع خود می‌کشاند. شیرینی زبان شعری برای ما لذت بخش است. داستان‌هایی در زبان فارسی هست که انسان با خواندن آن‌ها به آموزش درونی خود جذب می‌شود. هدف از آمدن من به ایران و دانشگاه فردوسی، گفت و گو برای همکاری‌های بیشتر دو طرف است تا به نفع فرهنگ، انسان دوستی و سرزمین‌مان باشد. هیچ کار فرهنگی با فشار دادن یک دکمه شدنی نیست. لحظه‌ای و آنی هم نیست بلکه تدریجی و گام به گام است. کار رسانه‌ای هم بسیار مهم است و رسانه‌هایی مثل روزنامه شما در این زمینه تاثیرگذار هستند که امیدواریم در آینده رسانه‌های دوکشور بیشتر در تماس باشند. دکتر مرتضی عمرانی نیز که مدتی است به آموزش زبان فارسی در دانشگاه‌های پنجاب مشغول است، درباره پیشنهاد خود در تقویت فرهنگ دیرینه بین دو کشور گفت. زبان فارسی نقش تلطیف‌کننده‌ای در روابط فرهنگی بین دو کشور دارد اما مهم این است که بدانیم چگونه می‌توان به این مقصود رسید. یکی از راهکارها این است که دانشمندان و ادیبان و متولیان علمی و دانشگاهی دو کشور به کار فرهنگی بیشتر توجه کنند و عرصه را خالی نکنند. بهترین راه‌این است که مراکز دانشگاهی دو کشور در تماس دایمی با هم باشند. مردم پاکستان علاقه بسیار زیادی به زبان فارسی و آموختن آن دارند و در این زمینه ظرفیت‌های بالقوه بسیاری وجود دارد که باید استفاده کنیم. استاد و دانشجو و نشریات دانشگاهی بین دانشگاه‌های هر دو کشور رد و بدل شود. علاوه براین همایش‌ها و سمینارهای مختلفی می‌توان برگزار کرد. دانشگاه فردوسی مشهد به ویژه مرکز اقبال شناسی که در دانشکده ادبیات و علوم انسانی مشهد سال‌هاست تاسیس شده، به همت استادان و چهره‌های فرهنگی باید فعال‌تر از این باشد.
مسئولیت صحت محتوای اخبار بر عهده خبرگزاری منبع و منتشر کننده آن است و خبروان صرفا این خبر را بازنشر داده است.
اخبار مشابه

خط های خبری

پربازدیدترین اخبار

مهمترین اخبار