۰۶:۲۰
منبع: شفقنا
دسته: اجتماعی-سیاسی
کد خبر: 17677997
تمرکز گرایی؛ یک پنجم جمعیت ایران در تهران!
تمرکز گرایی؛ یک پنجم جمعیت ایران در تهران!
به اشتراک بگذارید:
شفقنا- سرشماری نفوس ایران از 28 بهمن سال 1319 آغاز شد و چند روز ادامه داشت. نتایج این سرشماری دوازده روز بعد (دهم اسفند) در روزنامه‌ها انتشار یافت. طبق اطلاعیه رسمی منتشره، جمعیت ایران در آن سال 18 میلیون و 339 هزار نفر و جمعیت شهر تهران 540 هزار تن ذکر شده بود. نتایج این سرشماری، دولت وقت را نگران افزایش جمعیت تهران کرد و تصمیم به تدوین یک رشته ضوابط برای محدود کردن مهاجرت به تهران ازجمله مشروط کردن نقل مکان و انتقال مراکز برخی از سازمان‌های دولتی و پاره‌ای از مدارس تعلیمات عالی به شهرهای دیگر گرفت که اشغال نظامی ایران در شهریور 1320 همه این برنامه‌ها را متوقف کرد و به بایگانی سپرد. امروز اما از مساحت یک میلیون و 600 هزار کیلومتر مربعی ایران، یک پنجم جمعیت این سرزمین در تهران و شعاع 150 کیلومتری آن مستقر شده‌اند و جمعیت برخی شهرهای اطراف پایتخت به اندازه برخی از کشورهای حوزه خلیج فارس رسیده است که قطعا مدیریت پایتخت و حومه را دارای پیچیدگی‌های ویژه‌ای می‌کند و حتی مباحث امنیتی را به دنبال دارد. در تهران به لطف مدیریت نابسامان شهری یک دهه اخیر و فقدان نظارت دستگاه‌های نظارتی برج‌ها و بناهای بلندمرتبه بی‌محابا به آسمان رفتند تا جائیکه در برخی مناطق شمال شهر کوچه‌ها هم میزبان برج‌ها شده‌اند. در این میان خیل مهاجران بدون کنترل و ممانعت راهی کلانشهرها به خصوص پایتخت و حومه شده‌اند و مانعی برای محدود کردن مهاجرت به تهران و سایر کلانشهرها دیده نمی‌شود. تهرانی که بر اساس یک خبر در روزنامه اطلاعات مورخه 21 شهریور 1356 قرار شد تا خانه سازی در حریم آن به کلی ممنوع شود، به مدد بی برنامگی، امروز در حریم خود نه ممنوعیت خانه سازی که شاهد سر بر آوردن شهرهای بزرگی چون کرج، اسلامشهر و پرند و… است. در چنین شرایطی این بخش کوچک از کشور دیگر تاب جمعیت پذیری را از دست داده است تا جایی که می‌توان به هشدار مهندس چیت چیان، وزیر سابق نیرو در مورد به پایان رسیدن منابع آبی تهران و نداشتن ظرفیت رشد جمعیت پایتخت اشاره کرد. با چنین شرایطی و در غیاب برنامه‌ریزی کلان و فقدان استراتژی، بارگذاری جمعیت در استان تهران و حومه همچنان ادامه دارد بی آنکه به مخاطرات این موضوع در برنامه ریزی‌های کشوری مورد توجه باشد. پرونده برنامه ششم توسعه نیز همچون دیگر برنامه‌ها بدون برنامه آمایش سرزمین بسته شد تا نشان دهد که نگاه بلندمدت در برنامه ریزی‌ها جایی ندارد. تراکم 6 برابری شهر تهراندکتر نبی الله منصوری، استاد مهندسی محیط زیست دانشگاه علوم تحقیقات با بیان اینکه مهمترین دلیل آلودگی هوا در تهران تا 70 درصد ساخت و ساز است، با طرح این پرسش که چرا اقدامات انجام شده جوابگو نبوده است، می‌گوید: مترو راه اندازی کرده‌ایم اما کافی نیست. حمل و نقل عمومی توسعه یافته اما آن هم کافی نیست. هیچ یک از اقدامات خوبی که کرده‌ایم به اندازه کافی نبوده اما به عقیده من یک عامل در تمامی این مدت خلاف جهت اقدامات ما برای رفع آلودگی عمل می‌کرده است. یک سازمان در جهت خنثی کردن همه تلاش‌های ما عمل کرده و آن تراکم شهری است. وی تأکید می‌کند: هر اقدامی که کرده‌ایم توسعه شهر و تراکم شهری یعنی تعداد نفر بر کیلومتر مربع، آن را خنثی کرده است. شهردار تهران و شهرداران گذشته باید جواب بدهند که وقتی تعداد نفرات در یک خیابان چند برابر می‌شود چطور می‌توان آلودگی هوا را کاهش داد. استاد مهندسی محیط زیست دانشگاه علوم تحقیقات اظهار می‌دارد: همین الان تعداد زیادی پشت گیشه‌های شهرداری منتظرند تا ساختمان دو طبقه خود را بکوبند و به جایش 10 طبقه بسازند این در جهت خراب کردن و بن بست کردن شهر است. منصوری با اعلام اینکه تهران از لحاظ محیط زیستی به بن بست رسیده است، یادآور می‌شود: در 125 شهر اول دنیا، میزان تراکم 4 هزار و 725 نفر بر کیلومتر مربع است و متوسط آنها فقط حدود 2 هزار نفر بر کیلومتر مربع است. این در حالی است که در تهران تراکم 12 هزار و 200 نفر بر کیلومتر مربع است. وی خاطرنشان می‌کند: وقتی شهر وسیع می‌شود، هزینه‌ها هم بالا می‌رود. باید برای شهر جاده و برق کشید، خدمات ارائه کرد اما وضع اقلیمی هم تعیین کننده است. وضعیت اقلیمی تهران برای تراکم پائین مناسب است اما مدیران شهری دقیقاً برعکس عمل کرده‌اند. تراکم در تهران 12 هزار و 200 نفر بر کیلومتر مربع است حال آن که شهرهای اروپایی که می‌خواهیم آلودگی هوای ما هم مانند آنها باشد تراکم شان کمتر از 2 هزار نفر بر کیلومتر است. منصوری در پاسخ به این سوال که تبعات تراکم بالای جمعیت در شهرسازی چیست، به گزارشگر ما می‌گوید: این شلوغی شهر ناشی از تراکم بالای جمعیت مدیریت بحران را با مشکل روبرو می‌کند و ترافیک و راه بندان برای همیشه در آن نهادینه خواهد شد و مشکلات متعدد دیگری دامن شهر را خواهد گرفت. تهران امروز یکی از متراکم‌ترین و شلوغ‌ترین شهرهای دنیا به شمار می‌آید. استاد مهندسی محیط زیست دانشگاه علوم تحقیقات یادآور می‌شود: الگوی شهرسازی در تمامی کلان شهرهای دنیا به این شکل است که در سطح کوچکی در مرکز شهر آپارتمان‌هایی بلندمرتبه ساخته می‌شود و در سطح وسیعی که مناطق اطراف را تشکیل داده، سکونت گاه‌های یکی دو طبقه را شاهدیم. اما در تهران دقیقا برعکس این عمل شده و تا پای کوه برج سازی شده است. منصوری ادامه می‌دهد: نیویورک که به شهر آپارتمان‌ها و برج‌ها شناخته شده است فقط 2 هزار و 50 نفر بر کیلومتر مربع تراکم دارد و همه آن برج سازی‌ها فقط در مرکز شهر است و در 80 درصد سطح شهر که دورتادور مرکز را گرفته شاهد ساختمان‌های یک تا دو طبقه هستیم. آیا اینها نمی‌توانستند ساختمان دو طبقه خود را بکوبند و به جای آن 20 یا 200 طبقه بسازند و از این راه درآمدزایی کنند!؟ وی تأکید می‌کند: نمای باز و عمومی لس آنجلس هم نشان می‌دهد ساختمان‌ها در بخش کوچک مرکزی بلند و در بخش وسیع اطراف کوتاه است. تورنتو هم با حدود 2 هزار نفر بر کیلومترمربع تراکم شرایط مشابهی دارد. توکیو که تراکم آن بیش از دو برابر اینهاست و 4 هزار و 750 نفر بر کیلومتر مربع تراکم دارد، باز هم کمتر از نصف تهران است و قسمت‌های مسکونی آن کم ارتفاع هستند. لندن با 5 هزار و 100 نفر بر کیلومتر مربع تراکم هم مرکز شهری بلند دارد که تمامی مناطق مسکونی اطراف آن را ساختمان‌های یکی دو طبقه گرفته‌اند. استاد مهندسی محیط زیست دانشگاه علوم تحقیقات تصریح می‌کند: در تهران دورترین قسمت‌ها از مرکز در شمال غرب را هم با برج‌های بلندمرتبه به طور کامل پوشانده‌ایم و تراکم امروز تهران به 12 هزار و 200 نفر بر کیلومتر مربع رسیده است. منصوری در توضیح راهکارهای رفع مشکل رشد جمعیت و تراکم در تهران و حومه یادآور می‌شود: نخستین اقدام توقف طرح تفصیلی فعلی شهر تهران و تدوین طرحی جدید مبتنی بر جلوگیری از افزایش تراکم است. متأسفانه باید بگوییم شهر باید گران شود تا جاذبه‌هایش برای مردم کم شود. جمعیت شهری 5 برابر شدجمعیت شهری در دهه‌های اخیر به شدت رشد کرده است و تهران و حومه با بیش از 15 میلیون نفر جمعیت همچنان شاهد ادامه رشد مهاجرت در حومه خود است. عباس آخوندی، وزیر راه و شهرسازی در این زمینه می‌گوید: جمعیت شهرهای بزرگ ایران در ابتدای انقلاب کمتر از 11 میلیون نفر بود که اکنون از 55 میلیون نفر عبور کرده است، یعنی در سه دهه جمعیت شهری 5 برابر شده است. در حال حاضر مجموعه تهران و پیرامونش بیش از 15 میلیون نفر جمعیت دارد و حاشیه‌نشینی با سرعت شتابان در حال پیشرفت است. وی با اشاره به اینکه تخلیه جمعیت از روستاها همچنان ادامه دارد، می‌افزاید: در جنوب ایران میزان تراکم جمعیت پنج نفر در هر کیلومتر مربع است و باید تجدیدنظر کلی در سیاست‌های جاری بکنیم، زیرا با ادامه این وضع موجود تمرکز در 10 تا 12 نقطه کشور ایجاد و بقیه از سکنه خالی می‌شود. آخوندی به سابقه شورای نظارت بر گسترش شهر تهران از دهه 40 اشاره کرده و می‌گوید: 50 سال است که همه نگران توسعه شهر هستند اما شهر همچنان در حال گسترش است و هیچ کاری هم نمی‌توانیم انجام دهیم. از سویی، جمعیت زیادی در 10 شهر کشور زندگی می‌کنند و این در حالی است که برخی شهرها خالی از سکنه و برخی عاری از کیفیت مطلوب برای سکونت هستند. آخوندی درباره بی ضابطه بودن مدیریت سابق شهر تهران و بزرگ شدن پایتخت خاطرنشان می‌کند: تمامی باغات شمیرانات به یک بازار سوداگرانه تبدیل شد. ساخت و سازهای بی‌ضابطه در میدان سپاه و خیابان ایران زمین در شهرک غرب را ببینید. ساختمان ایران زمین که یک ساختمان سه طبقه بود تخریب شد تا دو برج بزرگ ساخته شود و بدهی‌های بابک زنجانی از این طریق پرداخت شود و مردم شهر باید در برابر این ساخت و ساز سکوت کنند. یا در مورد حجم ساخت و سازهای بلوار ارتش چه کسی پاسخگو است؟ فقدان سیاستگذاریدکتر پیروز حناچی، معاون سابق شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی و معاون معماری و شهرسازی شهرداری تهران درباره جلوگیری از استقرار جمعیت در استان تهران تا شعاع 150 کیلومتری حومه آن به گزارشگر ما می‌گوید: پیش از انقلاب این تمرکز جمعیتی را تشخیص داده بودند و شکل‌گیری قوانینی مانند تشکیل شورای نظارت بر گسترش شهر تهران از این موارد است. بروز انقلاب، جنگ و منحل شدن شورای گسترش شهر تهران به بهانه حدود شمول قانون به محدوده 25 ساله شهر تهران آن را تشدید کرد. با این حال اگر پرونده‌های دولت در این زمینه را ببینید بسیار حجیم وقطور بوده و نشان دهنده فعالیت در دوره‌های مختلف برای حل مشکلات شهر تهران است. اما آنچه که در شورای عالی شهرسازی به سند تبدیل شد، مصوب سال 1382 بود که نشان می‌داد که در 2 درصد مساحت 21 درصد جمعیت و نزدیک 25 درصد تولید ناخالص ملی انباشته شده است که باید بر اساس خروجی‌های سرشماری 95 به روز شود وتجربه بنده نشان می‌دهد وضع حادتر شده است. وی می‌افزاید: این مصوبه همزمان شد با تشکیل شورای دوم شهر تهران که روی جهت گیری دولت در این زمینه دست گذاشت. آن موقع مدیریت واحدی در مجموعه شهری تهران پیش بینی شده بود که استاندار تهران با اختیارات ویژه در جلسه هیات وزیران شرکت کند. زیرا مشکلات تهران واقعا در مقیاس ملی قابل طرح و حل است وفقط منوط به محدوده قانونی و حریم شهر تهران نیست. اما در آن دوره رئیس شورای شهر با نامه‌ای که به رئیس مجلس نوشت عملا مصوبه دولت در این بخش را باطل کرد. همچنین در دوره اول دولت آقای احمدی نژاد محدودیت شعاع 120 کیلومتری استقرار صنایع در اطراف تهران و کلانشهرها را برداشتند. وی تصریح می‌کند: برداشتن محدودیت شعاع 120 کیلومتری استقرار صنایع، تبدیل تهران به دو استان، بارگذاری جمعیتی ناشی از جمعیت مسکن مهر و کنترل نکردن شهرداری تهران برای رعایت سقف جمعیتی در طرح جامع، تشکیل تقسیمات سیاسی وصدور مجوز شهرها و فرمانداری‌های جدید در استان تهران و البرز اوضاع در کلانشهرها را به سوی بحران برد. به همین منظور در دولت فعلی مطالعات مجموعه شهری البرز و شهر تهران را استارت زدیم و به جد محدودیت شعاع 120 کیلومتری را در کمیسیون زیربنایی دولت در دست پیگیری داریم. گرچه علیرغم تلاش‌های انجام شده دیگر نمی‌توان انتظار برگشت به حالت گذشته را داشت. همچنین وضع اقتصادی و اشتغال کشور هم مزید بر علت بوده و در شکل‌گیری شرایط فعلی دخیل است. به هر حال علت اصلی هجوم و مهاجرت به کلانشهرها مزیت معیشت و اشتغال در آنها است. به گفته حناچی، در دنیا قبل از این که شهری به کلانشهر تبدیل شود سیاست‌های کنترلی را برای آن اعمال می‌کنند و مردم را با ایجاد مزیت‌ها ومشوق‌های اقتصادی وکیفیت زندگی جابجا می‌کنند. در واقع اگر ما هم می‌خواهیم مهاجرت را کنترل کنیم باید از طریق ایجاد مزیت وارد عمل شویم. مزیت هم شامل زندگی راحت‌تر، ارزانتر و آرام‌تر است. معاون معماری و شهرسازی شهرداری تهران در پاسخ به این سوال که آیا استقرار شهرک‌های اقماری مانند پردیس، پرند و شهر جدید هشتگرد در نزدیکی تهران یک اشتباه راهبردی نبود، می‌گوید: به واسطه جمعیت‌پذیری مسکن مهر اکنون در مسکن مهر پردیس با یک شهر 500 هزار نفری مواجه هستیم که این خودش در حال تبدیل به یک شبه کلانشهر در حاشیه کلانشهر تهران است. اینها جزو برنامه نبود و به صورت غیر برنامه‌ریزی شده ناگهان در حاشیه تهران سر برآوردند. در نهایت دیر یا زود مانند غربی‌ها که پس از جنگ جهانی دوم با این مشکل مواجه شده بودند با تبعات ناشی از این تصمیمات مواجه می‌شویم. دود اقدامات احمدی نژاد بر چشم مردمحناچی در پاسخ به این سوال که استقرار بی حساب جمعیت در تهران به چه علت بوده و تبعات احتمالی آن چه خواهد بود، می‌گوید: پس از تشکیل شورای شهر دوم رفتار آقای احمدی نژاد مبنای رفتاری شد که دود آن مستقیما به چشم مردم تهران رفت و آن قطع شدن دیالوگ و گفتگوی دولت و شهردار بود. تا قبل از ایشان شهردار در جلسات دولت شرکت می‌کرد اما ادبیات احمدی نژاد در اداره امور شهر این ارتباط را از بین برد. تا پیش از احمدی نژاد دولت به شهرداری‌ها به شکل غیرمستقیم خیلی کمک می‌کرد که از جمله اجازه فاینانس برای موارد ارزی مانند خریدهای مترو و واگن به شهرداری‌ها بود، اما ادبیات وی باعث شد فاصله عمیقی نه فقط در تهران که با همه کلانشهرها بین مدیریت شهری با دولت ایجاد شود و این به ضرر شهروندان تمام شد. امیدواریم در شورای جدید این فاصله بین دولت و شهرداران جدید کم شود زیرا رفع مشکلات تهران وکلانشهرها بدون هماهنگی شورا، دولت و شهرداری امکانپذیر نیست. تهران نماد فقدان تناسبرشد افسار گسیخته تهران و حومه در چهار دهه اخیر علاوه بر اینکه به دست درازی بر منابع آب دیگر استان‌ها منجر شد، اما همچنان پاسخگوی نیاز جمعیت افزون بر 15 میلیونی این بخش از کشور نیست. معاون مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی کلان آب و آبفای وزارت نیرو در این زمینه به گزارشگر اطلاعات می‌گوید: همین پایتخت که تمامی امکانات را به آن سرازیر کرده‌ایم، مظهر و نماد عدم تناسب و یکنواختی منابع آب با جمعیت است. ما در حال تامین آب برای تهران از پنج استان به میزان یک میلیارد 100 میلیون مترمکعب هستیم و اگر روند رشد جمعیت به همین منوال ادامه یابد، دیگر امکان تامین آب از مناطق دوردست به هیچ وجه وجود ندارد؛ حتی محیط زیست تهران هم کشش این همه جمعیت را ندارد. دکتر هدایت فهمی، حتی در پایتخت نیجریه که با مشکلاتی مانند تهران مواجه بودند، آلمانی‌ها یک شهر بسیار مدرن جدید با شش منطقه برای آنها درست کردند که هر ناحیه آن یک شهر کاملا مستقل است و ما هم گریزی جز این نداریم. گفتنی است: بر اساس آخرین سرشماری که در پایان سال 1395 اعلام شد، حدود یک پنجم خانوار ایرانی در استان تهران زندگی می‌کنند که از این نظر استان تهران بیشترین تعداد خانوار ایرانی را در خود جا داده است. میانگین سکونت در کشور 46 نفر در هر کیلومترمربع است اما میانگین این رقم در شهر تهران به افزون بر 10 هزار نفر می‌رسد. به این ترتیب جمعیتی 13 میلیون نفره هر روز در سطح این شهر به عبور و مرور می‌پردازند و آسمان را خفه و تردد را فلج می‌کنند. محمد داودبیگی/ روزنامه اطلاعاتwww.fa.shafaqna.com/ انتهای پیام
مسئولیت صحت محتوای اخبار بر عهده خبرگزاری منبع و منتشر کننده آن است و خبروان صرفا این خبر را بازنشر داده است.
اخبار مشابه

خط های خبری

پربازدیدترین اخبار

مهمترین اخبار