۱۰:۳۹
منبع: تسنیم
دسته: فرهنگی
کد خبر: 17767708
کاهش سرانه مطالعه کتاب به زنگ خطر فرهنگی تبدیل شده است
کاهش سرانه مطالعه کتاب به زنگ خطر فرهنگی تبدیل شده است
"دختری به نام پریا" گفت: درخصوص دلیل کاهش سرانه مطالعه کتاب تنها به یک دلیل خاص نمی‌توان بسنده کرد و مجموعه عوامل متعددی در طول زمان و سالیان اخیر دست به دست هم داده تا سرانه کتاب و کتابخوانی هر ساله کاهش پیدا کند و هم اکنون تبدیل به یک زنگ خطر شود.
به اشتراک بگذارید:
به گزارش گروه رسانه‌های خبرگزاری تسنیم، دغدغه کتاب و کتابخوانی این روزها از سوی بسیاری از اهالی کتاب در مجامع مختلف مطرح می‌شود و تمامی دوستداران عرصه ادبیات متفق‌القول از کاهش سرانه مطالعه کتاب در کشور می‌گویند. استفاده بیش از حد از فضای مجازی، مسأله قاچاق کتاب، گران بودن قیمت کتاب، رشد تکنولوژی و تمایل جمعی برای رسانه‌های بصری، عدم تبلیغات مناسب جهت کتابخوانی، چیرگی صنعت ترجمه بر تالیف نکاتی هستند که منتقدین و پژوهشگران حوزه کتاب از آنها به عنوان دلایل اصلی کاهش سرانه مطالعه کتاب یاد می‌کنند. در این بین اما کمتر توجهی به سرانه مطالعه کتاب‌های غیر درسی در سنین کودک و نوجوان می‌شود. این نسل با وجود اینکه می‌تواند آینده کتابخوانی را تامین کند اما بیشتر مشغول خواندن کتب درسی و کمک درسی است و وقتی برای آشنایی با ادبیات داستانی و یا شعر ایرانی - اسلامی ندارد. به همین مناسبت با "عبدالمجید نجفی" نویسنده و فعال عرصه کتاب کودک و نوجوان به گفت و گو نشسته‌ایم تا به شرح و بررسی مشکل کاهش سرانه مطالعه کتاب و همچنین دغدغه‌های کتاب خوانی در سنین کودک و نوجوان بپردازیم. عبدالمجید نجفی، متولد سال 1338 تبریز و از نویسندگان کودک و نوجوان، دارای مدرک کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی است. او علاوه بر تدریس در زمینه مسائل تئوریک ادبیات داستانی، دوره‌ای کارشناس و مربی کانون پرورش فکری بوده است. وی همچنین به‌عنوان داور و مدرس با کانون پرورش فکری و حوزه هنری همکاری داشته و با دفتر مطالعات ادبیات داستانی وزارت ارشاد و گروه‌های نقد داستان کیهان بچه‌ها و سروش نوجوان نیز همکاری دارد. رمان برف‌آباد، مجموعه داستان‌های کت پشمی، کابوس ژنرال، گمشدگان جنگل آیسولان، چشم‌های مادرم، پرنده‌های سحرآمیز، پسر کوهستان و رمان"دختری به نام پریا" از جمله آثار در زمینه کودک و نوجوان به قلم نجفی به حساب می‌آیند. رمان "دختری به نام پریا" نوشته عبدالمجید نجفی از سوی شورای کتاب کودک در سال 1382 به عنوان کتاب برگزیده انتخاب شده است. امروز اکثر رسانه‌ها و اهالی کتاب از کاهش سرانه مطالعه کتاب در کشور می‌گویند. از نظر شما دلیل اصلی این کاهش در رغبت مردم به کتابخوانی چیست؟ نجفی: درخصوص دلیل کاهش سرانه مطالعه کتاب تنها به یک دلیل خاص نمی‌توان بسنده کرد و مجموعه عوامل متعددی در طول زمان و سالیان اخیر دست به دست هم داده تا سرانه کتاب و کتابخوانی هر ساله کاهش پیدا کند و هم اکنون تبدیل به یک زنگ خطر شود. اگر بخواهید چند دلیل را به صورت فهرست وار بگویید به چه دلایلی اشاره می‌کنید؟ نجفی: عدم تبلیغات صحیح، جذاب نبودن کتب چاپ شده از لحاظ بصری و محتوایی، همگام نبودن کتب با رسانه‌های دیجیتال از جمله دلایلی هستند که می‌توان برای کاهش سرانه مطالعه کتاب به آنها اشاره کرد. با وجود این مشکلات آیا می‌توان راهی برای مقابله با وضعیت فعلی را ترسیم کرد؟ آیا امیدی به بازگشت مردم به کتابخوانی وجود دارد؟ نجفی: یکی از راهکارهای بنیادی و زیربنایی در امر افزایش سرانه مطالعه کتاب این است که وزارت آمورش و پرورش فرهنگ کتابخوانی را از همان سنین پایین دوران ابتدایی در ذهن و روح کودکان نهادینه کند. این نهاد می‌تواند با برنامه ریزی مدون کمک بسیار بزرگی به افزایش سرانه مطالعه کتاب داشته باشد. به جز مدارس آیا نهادهای دیگری هم می‌توانند به فرهنگ سازی در زمینه کتابخوانی در سنین پایین کمک کنند؟ نجفی: ایجاد پایگاه‌های کتابخوانی در مدارس، محلات و بخش‌های مختلف شهر می‌تواند کمک دو چندانی به بسط و گسترش فرهنگ کتابخوانی کند. ما نیازمند کتابخانه‌های عظیم با تعداد کارکنان بالا نیستیم. همین که در محلی دویست جلد کتاب وجود داشته باشد و در کنار آن فردی آشنا به کتاب و به نوعی مربی کتاب حضور داشته باشد کفایت می‌کند. منظورتان از مربی کتاب چیست؟ یعنی فردی بتواند چگونه کتاب خواندن را یاد بدهد؟ نجفی: دقیقاً. وجود مربی کتاب می‌تواند به خوبی با ارائه تمهیدات و تشویق‌های خاص به میل جمعی کودکان برای خوانش کتاب کمک کند. ما در کتابخانه‌ها بیش از متصدی کتابخانه به مربی آن نیازمندیم. کسی که با نحوه صحیح کتابخوانی آشنا بوده و بتواند کودکان و نوجوان را به خواندن کتاب ترغیب کند. چرا نسل کودک و نوجوان ما بیش از دیگر نسلها دچار کاهش سرانه مطالعه شده است؟ و اینکه این نسل کتاب نمی‌خواند تا چه در آینده کتابخوانی تاثیر دارد؟ نجفی: کتاب نخواندن نسل کودک و نوجوان خطرساز است. متاسفانه این روزها بیش از کتاب و کتابخوانی تمامی وقت کودکان و نوجوانان به خواندن کتب کمک آموزشی ختم می‌شود. این کتب با تبلیغات گسترده تمام سهم تبلیغاتی عرصه ادبیات را از آن خود کرده و به نحوی کودکان و نوجوانان را مجبور به خواندن این نوع کتاب‌ها می‌کنند. با این وجود کودکان فرصتی برای خواندن شعر و داستان دارند؟ نجفی: مساله همین است. همین مهمترین مشکل و دغدغه امروز ادبیات کودک و نوجوان است زیرا این سنین را آنقدر درگیر کتب کمک آموزشی هستند که وقتی برای مطالعات دیگر ندارد. آیا کتب کمک آموزشی به سرانه مطالعه کتاب را بالا نمی‌برد؟ متاسفانه کتب کمک آموزشی به دلیل گردش مالی فراوان تمامی عرصه تبلیغات را از آن خود کرده‌اند و نه تنها این کتب نتوانسته به سرانه مطالعه کتب کمک کنند بلکه نقطه مقابل فرهنگ کتابخوانی هستند. تبلیغات در عرصه کتب عمومی و ادبیات چگونه است؟ نجفی: تبلیغات کتاب عمومی وضعیت خوبی ندارند. ما به طور جدی نیازمند تبلیغات بهتر و بیشتر در زمینه کتاب و کتابخوانی هستیم. از نظر من مسئله کتابخوانی باید اصولی و ریشه‌ای مورد ارزیابی قرار گیرد و با برنامه‌های شتابزده و کوتاه مدت راه به جایی نخواهیم برد. آیا نمایشگاه بین المللی کتاب طی سالها برگزاری خود نتوانسته در افزایش سرانه مطالعه کتاب در کشور نقش داشته باشد؟ نجفی: نمی‌توان گفت هیچ تاثیری نداشته است. بالاخره افراد به صورت خانوادگی به نمایشگاه می‌آیند و بچه‌ها از نزدیک کتاب‌ها را می‌بینند، اما نمایشگاه بین المللی کتاب اتفاقی کاملاً مقطعی است که بیش از آنکه به فرهنگ کتابخوانی کمک کند تبدیل به یک کتابفروشی بزرگ شده است. مخاطب به نمایشگاه آمده و تنها چند کتاب می‌خرد و تمام. این اتفاق تا سال بعد تعطیل می‌شود و برگزاری این چنین نمایشگاهی هیچ بازخورد فرهنگی و ریشه‌ای نخواهد داشت. پس با وضع موجود برای افزایش سرانه مطالعه کتاب چه باید کرد؟ نجفی: افزایش سرانه مطالعه کتاب در سطح کلان به اراده و برنامه ریزی ملی نیازمند است. تمام نهادهای وابسته به عرصه کتاب باید کنار یکدیگر جمع شوند و بدون هیچگونه شعارزدگی و تناقض به حل مشکل و معضل کتاب نخواندن بپردازند. و سهم کودکان در این ورطه چیست؟ خانواده‌ها چه وظیفه‌ای در قبال فرزندان خود دارند؟ نجفی: کودکان و نوجوانان آینده ساز سرانه مطالعه کتاب در کشور هستند و ما باید به آنها یاد دهیم که از همان کودکی و سنین پایین کتاب دست بگیرند. این در ابتدا به امر از خانه و بعد از آن مدرسه آغاز می‌شود. این روزها اکثر افراد مقصر اصلی کاهش سرانه مطالعه کتاب را افزایش استفاده از فضای مجازی و رشد تکنولوژی می‌دانند. نظر شما چیست؟ نجفی: برخی می‌خواهند همه چیز را تقصیر فضای مجازی بیندازند و بگویند فضای مجازی تنها عامل کاهش سرانه مطالعه کتاب در کشور است در صورتی که به هیچ عنوان اینطور نیست. مگر پیش از آمدن فضای مجازی ما برنامه ریزی درستی برای کتابخوانی داشته‌ایم که حالا همه چیز را تقصیر آن می‌اندازیم. اگر فضای مجازی می‌تواند یک فرصت باشد چگونه باید از این فرصت استفاده کرد؟ نجفی: من باور دارم که می‌توان از اینترنت و فضای مجازی به خوبی برای افزایش سرانه مطالعه کتاب استفاده کرد. به عنوان مثال اگر در یک کتاب دنبال معنی یک کلمه باشیم به راحتی آن معنا در اینترنت یافت می‌شود. در صورتی که اگر به شیوه سنتی بخواهیم به دنبال معنای آن بگردیم مدت بیشتری از ما می‌گیرد. البته این را هم بگویم اگر استفاده از فضای مجازی بی رویه باشد و به طور کلی کتاب خواندن را متوقف کند برای سرانه مطالعه مثل سم است. پس ما برای حل مشکل کاهش سرانه مطالعه کتاب نمی‌توانیم یک تنه اقدام کنیم؟ نجفی: قطعاً نه. آینده فرهنگی ما در گرو حل قضیه کتاب و کتابخوانی است. همه گروه‌ها و صاحب نظران عرصه کتاب در کنار مردم باید با هر رای و نظری به صورت دلسوزانه در کنار یکدیگر جمع شده و برای حل این مشکل مشورت کنند. آیا شما هم معتقدید که کتابخوانی باعث افزایش صادرات فرهنگی هر جامعه است؟ نجفی: بدون شک بله. تولید اندیشه و اشاعه آن به جهان در ابتدا به امر نیازمند مطالعه درست و هدایت شده است. در عصر حاضر که تکنولوژی بی امان به جلو پیش می‌رود اگر می‌خواهیم که فرهنگمان را به کشورهای دیگر صادر کنیم در نخستین گام باید کتاب و کتابخوانی و ترویج آن را بسیار جدی‌تر از گذشته پیگیری کنیم. صحبت‌ها در مورد افزایش سرانه مطالعه کتاب زیاد است اما چرا هیچکدام عملی نمی‌شود؟ نجفی: متاسفانه در طول سال سیمنار، سخنرانی و نمایشگاه‌های فراوانی برای کتابخوانی برگزار می‌شود اما همه اینها صرفاً دارویی مقعطی هستند و نمی‌توانند در سرانه کلی مطالعه در کشور اتفاق بزرگی را رقم بزنند. افزایش سرانه مطالعه در کشور به چیزی بیشتر از شعار نیازمند است. در این بین بحث کتب کودک و نوجوان چندان در صدر اخبار نیست. چرا این کتب تا این حد مهجور مانده‌اند؟ نجفی: در بحث کتاب کودک و نوجوان ما به شدت نیازمند تبلیغات موثر و سودمند هستیم. وضعیت کتاب و کتابخوانی در سنین کودک و نوجوان افت چشمگیری داشته است. زمانی کتب و اشعار کودک و نوجوان در خانواده‌ها رواج داشت و حتی این داستان‌ها و اشعار در بین مردم کوچه بازار بر سر زبانها بود اما ما با آن دوران فاصله زیادی گرفته‌ایم. مشکل اصلی کتب کودک و نوجوان نبود نویسنده است یا ناشر؟ نجفی: هر دو. انتشاراتی‌ها و مسئولین چاپ و نشر کتاب می‌بایست در عرصه کودک و نوجوان بیش از پیش فعالیت داشته باشند. در حال حاضر ترجمه آثار کودک و نوجوان به شدت کاهش یافته که این اتفاق به صنعت کتاب کودک و نوجوان صدمه زده است. از نظر من تالیف و ترجمه کتب کودک و نوجوان باید در موازنه باشد و با هم پیش برود. اگر در هر بخش تالیف و یا ترجمه این موازنه بر هم زده شود تاثیر منفی آن به راحتی در جامعه کتابخوان احساس می‌شود. و سهم نویسندگان در افزایش سرانه مطالعه کتاب چقدر است؟ نجفی: علاوه بر تمام نکاتی که ذکر شد ما در عرصه کتاب به بازاریابی و عرضه و تقاضا نیازمندیم تا ببینیم جامعه امروز به سمت کدام نوع از آثار و کتب رغبت نشان می‌دهد. این آمارگیری به راحتی می‌تواند نویسندگان و انتشارات را در جهت افکار عمومی هدایت کند. دلیل اصلی عدم ارتباط برقرار کردن نسل نوجوان و جوان با کتب بومی و اشعار بزرگان همچون سعدی چیست؟ نجفی: از نظر من دلیل اصلی به روز نبودن این آثار از لحاظ ادبیات روز جامعه است. نکته‌ای که باید توجه بیشتری به آن شود کتب بومی و قدیمی ما همچون مرزبان نامه، گلستان سعدی و کتبی همچون این آثار است. ما باید با توجه به نسل جوان این کتب را بازنویسی کنیم تا این نسل بتواند با آنها ارتباط برقرار کند. ما در ادبیات ایرانی اسلامی نمونه‌های بینظیری داریم که هنوز مهجور مانده‌اند. پس می‌توان گفت با به روز رسانی آثار ایرانی ما تا سالها ذخیره ادبیاتی خواهیم داشت؟ نجفی: بله. برداشت‌های متفاوت از این آثار و بروز کردن نثر آنها راهکاری بسیار خوب برای ارتباط بهتر و بیشتر با نسل کودک، نوجوان و جوان است. این کتب مفاهیم بسیار غنی از ادبیات ما هستند که اگر با ظرافت به روزرسانی شوند برای سالهای سال ذخیره ادبیات ما را تامین می‌کنند. سخن آخر. آخرین چیزی که به نظر شما می‌تواند باعث رغبت بیشتر مردم به کتاب خواندن شود چیست؟ نجفی: در بخش دیگر آنکه ما از لحاظ ظاهری باید توجه بهتر بیشتری به کتاب هایمان داشته باشیم. استفاده از هنرهای دیگر همچون تذهیب، نقاشی و جلوه‌های بصری می‌تواند در بازخورد بهتر و بیشتر کتاب تاثیر بسزایی داشته باشد. اتفاقی که به شخصه در یکی از آثار خودم با آن برخورد داشتم و می‌خواهم باز هم آن را تجربه کنم. منبع: میزانانتهای پیام/بازگشت به صفحه رسانه‌هاr41383/p41383/s9, 1299/ct12
مسئولیت صحت محتوای اخبار بر عهده خبرگزاری منبع و منتشر کننده آن است و خبروان صرفا این خبر را بازنشر داده است.
اخبار مشابه

خط های خبری

پربازدیدترین اخبار

مهمترین اخبار