۱۳:۳۷
منبع: مهر
دسته: فرهنگی
کد خبر: 18283340
شأن هستی‌شناختی عشق و آفرینش انسان از افلاطون تا صدرالمتألهین
شأن هستی‌شناختی عشق و آفرینش انسان از افلاطون تا صدرالمتألهین
کتاب شأن هستی شناختی عشق و آفرینش انسان (در فلسفه و عرفان، از افلاطون تا صدرالمتألّهین)، نوشتۀ موسی اکرمی به همت نشر فردا در سال گذشته منتشر شده است.
به اشتراک بگذارید:
به گزارش خبرنگار مهر، نگارنده در این کتاب در پی عرضه نگرش‌های فلسفی و عرفانی ویژه درباره شأن هستی شناختی عشق و تجلی عشق و نقش عشق در پیدآیی جهان به طور عام و پدیدآیی انسان به طور خاص است و از این رو به جریانهای فلسفی و عرفانی ئی (از افلاتون تا صدرالمتألهین) توجه دارد که 1) در یک سنت کمابیش به هم پیوسته جای می‌گیرند. 2) این سنت احتمالا مهمترین سنت کمابیش به هم پیوسته ئی در همه تاریخ اندیشش فلسفی و نگرش عرفانی است که به چنین جایگاه کانونی درخشانی برای عشق باور دارد و آن را بیان و توصیف و تبیین می‌کند و 3) جریانهای درون این سنت در پیوند با و «جود» و «انسان» و «عشق» در وجوه پنج گانه هستی شناسی و شناخت شناسی و معناشناسی و روش شناسی و ارزش شناسی خود را، به تصریح یا به تلویح، واقع گرا می‌دانند. با توصیف و تبیینی از مسائل مرتبط با وجود و انسان و عشق دارند که می‌توان نگرش نهفته در پس آنها را واقع گرایانه دانست. هر چند ممکن است است یک جریان فلسفی یا عرفانی در زمینه هائی به جز پیوند میان عشق و پدیدآیی جهان و انسان واقع گرا نباشند و در این باره هیچ باکی نداشته باشد که ناواقع گرا خوانده شود، چنان که جریانهای فلسفی و عرفانی ناواقع گرا را هیچ پروایی از آوازه ناواقع گرا بودن در همه زمینه‌ها یا بسا زمینه‌ها نیست. فهرست گنجانیده‌های کتاب به شرح زیر است: پیشگفتاردرآمدی بر آنچه آن را پایانی نیست1. موضوعی چون نقش هستی‌شناختی عشق در فلسفه و عرفان2. اشاره‌ئی به جایگاه عشق در سنت‌های فکری و فرهنگی و مدنی دیگرچکیده‌ئی برای این کتاب: جامی خُرد از این کوزهدفتر یکم: فصوص العشقفصّ یکم. موضوع، دیدگاه، نگرش، ایستار، و معیار مطالعاتیاشاره1. موضوع مطالعاتی، دیدگاه، نگرش، ایستار، و معیار ارزیابی (و موضع معرفتی) 1.1. موضوع مطالعاتی1.2. دیدگاه و نگرش مطالعاتی1.3. ایستار مطالعاتی1.4. معیار ارزیابی، موضع معرفتی2. محدودیت‌های موضوعی، دیدگاهی، نگرشی، ایستاری و معیاری در این کتاب3. از عشق چونان موضوع مشترک فلسفه و عرفان تا عرفان فلسفی و فلسفۀ عرفانیفصّ دوّم. تبیین عشق در دستگاه‌های باور مدعی شناخت، و شأن هستی‌شناختی آن1. عشق از توصیف تا تبیین2. در راه کوشش معرفتی برای تبیین عشق3. پرسش از شأن هستی‌شناختی عشقفصّ سوّم. نگاهی به جایگاه عشق در جغرافیای هستی‌شناختی و انسان‌شناختی عرفانی1. دستگاه‌های باور مدعی شناخت2. دیدگاه‌های هستی‌شناختی، شناخت شناختی، و روش‌شناختی، معناشناختی، و ارزش‌شناختی در دستگاه‌های باور مدعی شناخت3. فلسفه و شناخت انسان4. عرفان و شناخت انسان4.1. هستی‌شناسی عرفانی4.2. شناخت‌شناسی عرفانی4.3. روش‌شناسی عرفانی4.4. معناشناسی عرفانی4.5. ارزش‌شناسی عرفانی5. عشق و انسان در فلسفه و عرفان5.1. عشق و انسان در فلسفۀ نظری و عرفان نظری5.2. عشق و انسان در فلسفۀ عملی و عرفان عملی5.3. عشق و انسان در فلسفۀ اسلامی و عرفان اسلامی6. از مسائل گوناگون عرفان نظری اسلامی تا عشق و انسان6.1. سرشت و عناصر عرفان اسلامی6.2. خاستگاه عرفان اسلامی6.3. مباحث تطبیقی در عرفان6.4. پیوند عرفان اسلامی با دیگر باورهای مدعی شناخت6.5. گرایش ها/ مکتب‌های عرفانی اسلامی6.6. منابع عارفان نگرش آفرین جریان ساز6.7. از چندگانه‌گرایی عرفانی تا یگانه‌گرایی عرفانی6.8. خداشناسی عرفانی6.9. انسان‌شناسی عرفانی6.10. آغازشناسی و انجام‌شناسی: از مبدأ تا معاد انسان6.11. عشق در عرفان6.12. عشق چونان ابزار و عشق چونان هدف 1: قوس نزولی6.12. عشق چونان ابزار و عشق چونان هدف 2: قوس صعودیفصّ چهارم. عشق و آفرینش انسان نزد افلاتونبزم یکم. رسالۀ بزمبزم دوّم. توجه به اندیشه و داوری سقراط چونان نمایندۀ اندیشه و داوری افلاتونبزم سوّم. عشق [= اروس] در اساطیر یونانبزم چهارم. عشق از دیدگاه فایدروس: عشق چونان دیرین‌ترین خدایانبزم پنجم. عشق از دیدگاه پاوسانیاس: دو عشق [/اروس] در برابر دو زیبایی [آفرودیت] بزم ششم. عشق از دیدگاه آروکسیماخوس: دیدگاهی زیست شناختیبزم هفتم. عشق از دیدگاه آریستوفانس: افسانۀ نیمۀ گم شدهبزم هشتم. عشق از دیدگاه آگاتون: عشق چونان جوان‌ترین خدایانبزم نهم. خرسندی حاضران از سخنان آگاتون و موضع سقراطیزم دهم. عشق از دیدگاه سقراط: عشق نه چونان خدا بل چونان فرشته‌ئی میانجی خدایان و آدمیانبزم یازدهم. عشق از دیدگاه دیوتیما-سقراط: معرفت همۀ زیبایی جهان11.1. عشق چونان پری/فرشته11.2. عشق، فرزند پوروس و پنیا11.3. عشق: آفرینندگی و کوشش برای دستیابی به نیکی و خوشبختی11.4. عشق چونان شوق به دستیابی به نیکی برای همیشه11.5. عشق و تولید مثل11.6. عشق و آفرینندگی معنوی11.7. عشق از دلبستگی به یک تن تا فراروی از تن و دستیابی به دانش یگانۀ زیبایی در همه جا11.8. واپسین سخنان دیوتیما-سقراط: دستیابی به واقعیت راستین زیبایی و نامیراییبزم دوازدهم. پایان شادنوشی گفتاشنود در بارۀ عشق با پیروزی نگرش و منش سقراطیفصّ پنجم: آفرینش و عشق نزد فلوتینافاضۀ یکم. پدیدآیی جهان و ماده‌المواد از فیلسوفان پیشاسقراطی تا افلاتونافاضۀ دوّم. احد و آفرینش نزد فلوتینافاضۀ سوّم. فیضان وجودافاضۀ چهارم. عشق‌شناسی چونان یک بحث فلسفی و تفسیر گزارش افلاطونافاضۀ پنجم. عشق نزد فلوتینافاضۀ ششم: نگاهی اجمالی به خوانش فلوتین در جهان اسلام و فراروی از آنکتاب‌شناسیفصّ ششم: خوانشی انتقادی از فصل یکم ترجمۀ فارسی رسالۀ عشق ابن سیناسریانِ یکم. روش و نگرش و منابع ابن سینا در این رسالهسریان دوّم. خوانش نگارنده از ترجمۀ فارسی رسالۀعشقسریان سوّم. فصل‌های کوتاه و فشردۀ این رسالۀ کوچکسریان چهارم. خوانش انتقادی فصل یکم ترجمۀ فارسی رسالۀ عشق4.1. انواع وجود4.2. سریان عشق در موجوداتسریان پنجم. واپسین سخن: لزوم خوانش انتقادی همۀ متن اصلیمنابعمیان-دفتر. از فصوص الوجود والنّور تا لَمَعات العشقلمعۀ حافظانه و فصّ صدرایی: شأن هستی‌شناختی عشق و آفرینش جهان و انسان از فلوتین تا حافظ و صدراتجلّی یکم. از حافظ تا صدرالمتألّهینتجلّی دوّم. نوافلاتون‌گرایی اسلامیتجلّی سوّم. احد و مسألۀ خلق جهانتجلّی چهارم. نگاهی به عشق درونذاتی آفریدگان و آفرینش ممکنات از فارابی تا سهروردی4.1. فارابی4.2. ابن سینا4.3. سهروردیتجلّی پنجم. از گنج پنهان تا آفرینش آفریدگان چونان حرکتی حُبّی نزد ابن عربیتجلّی ششم. نگاهی به شأن هستی شناختی عشق و آفرینش جهان و انسان نزد حافظ6.1. منابع حافظ6.2. هستی‌شناسی عشق و نقش هستی‌شناختی آن در نگاه حافظتجلّی هفتم. از نظریۀ فیض تا مابعدالطبیعۀ اصالت وجودی عشق نزد ملاصدرا7.1. صدرالمتألّهین و اثولوجیا7.2. نظریۀ فیض از اثولوجیا تااسفار7.3. عشق در حکمت متعالیه7.4. مابعدالطبیعۀ اصالت وجودی عشقتجلّی هشتم. عشق از شعر حافظانه تا فلسفۀ صدراییکتاب‌شناسیدفتر دوّم. لَمَعات العشقلمعۀ یکم. لمعۀ عین القضاتی (نوبت یکم) . تمهیداتی در کلام‌الّسکران (صورتِ کتاب تمهیداتعینالقضات) اشارهتمهید یکم: نخستین نگاه اجمالی برای آشنایی و گزینش متنتمهید دوّم: عوامل تعیین کننده در نثر عین القضاتیکم. آشنایی با ادب و بلاغتدوم. ذوق شاعرانهسوم. تجربۀ عرفانی خاصچهارم. تبحر در علوم گوناگونتمهید سوّم: عناصر و ویژگی‌های اساسی نثر تمهیداتتمهید چهارم: شعر و شاعری در تمهیداتالف) بهره‌گیری از سخن منظوم شاعرانه دریافت سخن منثورب) نثری که شاعرانه و بلکه گاهی شعر استتمهید پنجم: اصطلاحات و تعابیر عرفانی در تمهیداتتمهید ششم. اصطلاحات فلسفی در تمهیداتتمهید هفتم: آیات و احادیث در تمهیداتتمهید هشتم: اقوال شخصیت‌ها در تمهیداتتمهید نهم: عشق در تمهیداتتمهید دهم: واپسین نگاه اجمالی و بدرودی ناگزیر و نه برای همیشهمنابع و مآخذلمعۀ دوّم. لَمعۀ عین القضاتی (نوبت دوم): عشق هدف‌آفرین، و معرفت عشق در تمهیدات عین القضات (عشق در کتاب تمهیدات عین القضات) زبدۀ یکم. دستیابی به مقام سلطان العشّاقی و شهادت در راه عشقزبدۀ دوّم. از استادان و الهامبخشان تا سوختن در آتش عشقزبدۀ سوّم. بیان‌ناپذیری عشقزبدۀ چهارم. از نگرش هستی‌شناختی به عشق تا دوسویه بودن آنزبدۀ پنجم. لزوم درباختن محبوبان دیگر در برابر محبّت به خدازبدۀ ششم. تجلّی حُسن الهی و عشق معشوق ازلی به خویشزبدۀ هفتم. حقیقت و حالات عشق در تمهید ششمزبدۀ هشتم. حکمت خلقت انسان در تمهید هشتمزبدۀ نهم. اصل و حقیقت آسمان و زمین در تمهید دهممنابعلمعۀ سوّم. لَمعۀ اشراقی: عشق و قهر انوار در سپهر معرفتی سهروردیاشراق یکم. سازمایه‌های اندیشۀ سهروردیاشراق دوّم. از وجود تا نوراشراق سوّم. اشراق/صدور/آفرینشاشراق چهارم. جلوه‌های وجودی عشق در منظر شیخ اشراق4.1. حُسن و عشق و حُزن، و پدیدآیی آسمان و زمین4.2. عشق چونان شوق برآمده از کمال و جمال ذات انوار4.3. عشق چونان درختی کاشتۀ باغبان ازل و ابداشراق پنجم. نگاهی به عشق در حکمت خسروانی سهروردی5.1. خُرّه5.2. چگونگی تأثیر خُرّه5.3. کیومرثلمعۀ چهارم. لَمعۀ وجودی و عشقی: تجلّی عشق از ابن عربی تا عراقیبهرۀ یکم: ابن عربینگینۀ یکم: ابن عربی و نقش او در عرفان اسلامینگینۀ دوم: حقیقت مطلق در عرفان ابن عربینگینۀ سوّم: عشق در عرفان وفلسفهنگینۀ چهارم: نقش عشق در کتاب‌های ابن عربی -حدیث «کنز مخفی» نگینۀ پنجم: پیش از آفرینش- حدیث «عماء» نگینۀ ششم: فیض اقدس و فیض مقدّس- آفرینش جهاننگینۀ هفتم: نخستین آفریدهنگینۀ هشتم: حُسن و تجلّی و عشقنگینۀ نهم: قوس صعودی عشقنگینۀ دهم: گونه‌های عشق از دید ابن عربینگینۀ یازدهم: زبان رمزی در عرفان عاشقانهنگینۀ دوازدهم: ترویج مکتب ابن عربی پس از درگذشت اوبهرۀ دوم: عراقیپرتوِ یکم: شکوفایی عراقیپرتوِ دوم: عراقی و شعر عاشقانه-عارفانهپرتوِ سوّم: چگونگی نگارش «لَمَعات» پرتوِ چهارم: تأثیر «سوانح» غزالی بر «لَمَعات» عراقیپرتوِ پنجم: تأثیر مکتب ابن‌عربی بر «لَمَعات» پرتوِ ششم: منابع «لَمَعات» پرتوِ هفتم: آغاز لَمَعات و نخستین آفریدهپرتوِ هشتم: عشق در «سوانح» و عشق در «لمَعات» پرتوِ نهم: جایگاه و ارزش «لَمَعات» پرتوِ دهم: جایگاه عراقی در ادب و عرفانیادداشت‌هالمعۀ پنجم. لَمعۀ مولانایی: از نفیر نی تا عشق معشوق به عاشق نزد مولاناشمس یکم. نفیر نیِ بریده از نیستانشمس دوّم. نقش عشق در آفرینش جهان و انسانشمس سوّم. نیروی هستی‌شمولِ عشق و قوس نزولی عشق و انسانشمس چهارم. قوس صعودی عشق و انسانشمس پنجم. قعرِ ناپدیدِ عشقِ قهارشمس ششم. عشقِ معشوق به عاشقمنابعلمعۀ ششم. لَمعۀ فصّ صدرایی: شأن هستی شناختی عشق و آفرینش جهان و انسان نزد صدرالمتألهینسفر یکم. از اصالت وجود تا ابداع فیضیسفر دوّم. از بسیط الحقیقه تا کثرت موجوداتسفر سوّم. مراتب سه‌گانۀ وجودسفر چهارم. شأن هستی شناختی عشق و عشق واجب الوجودسفر پنجم. عشق خدا به موجوداتمنابعپیوست‌هاپیوست یکم. گزیده‌ئی از رسالۀ بزم [/ مهمانی / ضیافت] افلاتونپیوست دوّم. گزیده‌ئی از نُهگانه‌های فلوتینپیوست سوّم. گزیده‌ئی از رسائل اخوان الصفا (رسالۀ سی و هفتم) پیوست چهارم. گزیده‌ئی از رساله العشق اثر ابن سیناپیوست پنجم. گزیده‌هائی از تمهیدات اثر عین القضاتپیوست ششم. گزیده‌هائی از کشف الاسرار و عده الابرار اثر ابوالفضل میبدیپیوست هفتم. گزیده‌هائی از رساله فی حقیقه العشق یا مونس العشاق، سهروردیپیوست هشتم. گزیده‌هائی از فصوص الحکم و فتوحات مکّیه‌ی ابن عربیپیوست نهم. گزیده‌هائی از اشعار فخرالدّین عراقیپیوست دهم. گزیده‌هائی از لَمَعات فخرالدّین عراقیپیوست یازدهم. گزیده ئی از مرصاد العباد اثر نجم‌الدین رازیپیوست دوازدهم. گزیده‌هائی از گلشن راز شیخ محمود شبستریپیوست سیزدهم. گزیده‌هائی از الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه اثر صدرالمتألّهینپیوست چهاردهم. سرود آفرینش در ریگ ودانمایۀ نام و موضوعاکرمی درباره این کتاب نوشته است: در همۀ فرهنگ و میان همۀ ملت‌ها سنّت گرانقدری از سخن شفاهی و مکتوب در بارۀ عشق وجود داشته است و دارد که در زمینه‌های گوناگونی پدید آمده‌اند: افسانه، داستان، اسطوره، فولکلور، هرزه‌گویی و هرزه‌نگاری، شعر، ادبیات، عرفان، فلسفه، علم (از روان‌شناسی کهن تا روان‌شناسی نوین، پزشکی، تنجیم و …)، تاریخ، اخلاق، دین و آیین، و …برای نمونه با نگاهی به فهرست آثار نوشته شده در جهان اسلام، از الفهرست ابن ندیم (در بردارندۀ نام آثار نوشته شده از اوایل سدۀ سوّم هجری مَهی تا اواخر ربع سوّم سدۀ چهارم هجری مَهی) تا کشف الظنون حاجی خلیفه و کتاب‌شناسی‌های موضوعی امروزین، می‌توان دید که صدها، و بلکه هزارها کتاب، در جهان اسلام، بویژه در ایران، با موضوع عشق و عشق‌ورزی (از عشق جسمانی و روابط جنسی مشروع و نامشروع تا عشق فلسفی و عرفانی و معنوی)، نوشته شده است، که نگاهی به فرنام آنها دقت در ظرایف گوناگون پدیدۀ عشق و ذوق‌ورزی در توصیف‌ها و تبیین‌های گوناگون ابعاد عشق را نشان می‌دهد. در فرهنگ‌ها و نزد ملل دیگر نیز قصۀ عشق از هر زبان که می‌شنوی نامکرر است. جستار این کتاب جنبۀ خاصی از عشق، یعنی شأن هستی‌شناختی آن در پیوند با پدیدآیی انسان، است. دیدگاه مطالعاتی برگزیده بر سنّت عرفان عاشقانۀ خاص اسلامی و فلسفۀ مرتبط با این سنّت عرفانی استوار است. از آنجا که نگارنده در این کتاب در پی عرضۀ نگرش‌های فلسفی و عرفانی در بارۀ شأن هستی‌شناختی عشق و تجلی آن و نقش احتمالی آن در پدیدآیی جهان به‌طور عام و پدیدآیی انسان به طور خاص است، به جریان‌های فلسفی و عرفانی‌ئی (از افلاتون تا صدرالمتألهین) توجه دارد که 1) در یک سنت کمابیش به‌همپیوسته جای می‌گیرند، 2) این سنت احتمالاً مهم‌ترین سنت کمابیش به‌همپیوسته‌ئی در همۀ تاریخ اندیشش فلسفی و نگرش عرفانی است که به چنین جایگاه کانونی درخشنده‌ئی برای عشق باور دارد و آن را بیان و توصیف و تبیین می‌کند، و 3) جریان‌های درون این سنت در پیوند با «وجود» و «انسان» و «عشق» در وجوه پنجگانۀ هستی‌شناسی و شناخت‌شناسی و معناشناسی و روش‌شناسی و ارزش‌شناسی خود را، به تصریح یا به تلویح، واقع‌گرا می‌دانند، یا توصیف و تبیینی از مسائل مرتبط با «وجود» و «انسان» و «عشق» دارند که می‌توان نگرش نهفته در پس آنها را واقع‌گرایانه دانست، هر چند ممکن است همان جریان فلسفی یا عرفانی در زمینه‌هائی بجز پیوند میان عشق و پدیدآیی جهان و انسان واقع‌گرا نباشد، و در این باره هیچ باکی نداشته باشد که ناواقع‌گرا خوانده شود، چنان که بسا جریان‌های فلسفی و عرفانی ناواقع گرا را هیچ پروائی از آوازۀ ناواقع‌گرا بودن در همۀ زمینه‌ها یا بسا زمینه‌ها نیست. جریان‌های فلسفی و عرفانی‌ئی که در این کتاب به عشق‌شناسی و هستی‌شناختی آن‌ها توجه شده است، در پیوند با هم، از افلاتون تا صدرالمتألّهین، یکی از نیرومندترین و شاید نیرومندترین، جریان اندیشه‌ورزی دربارۀ عشق در همۀ تاریخ انسان تاکنون است. قصد من در این کتاب داوری در بارۀ گزاره‌ها و اندیشه‌های فلسفی یا گزاره‌ها یا آموزه‌های عرفانی نیست، هر چند در مواردی به گونه‌ای ضمنی یا آشکارا معیارهائی برای ارزیابی آن‌ها به دست داده‌ام. کتاب «شأن هستی شناختی عشق و آفرینش انسان (در فلسفه و عرفان، از افلاتون تا صدرالمتألّهین)» نوشتۀ موسی اکرمی، در 500 صفحه به همت نشر فردا در سال 1396 به بهای 45 هزار تومان منتشر شده است.
مسئولیت صحت محتوای اخبار بر عهده خبرگزاری منبع و منتشر کننده آن است و خبروان صرفا این خبر را بازنشر داده است.
اخبار مشابه

خط های خبری

پربازدیدترین اخبار

مهمترین اخبار