۲۰:۰۷
دسته: بهداشت و سلامت-اجتماعی
کد خبر: 18292013
مواد مخدر و سائق‌های گرایش به آن
مواد مخدر و سائق‌های گرایش به آن
اعتیاد به مواد مخدر یکی از معضلات بهداشتی، روانی و اجتماعی جهان کنونی است. آمارهای منتشر شده سازمان‌های بین‌المللی خصوصاً سازمان بهداشت جهانی و سازمان یونسکو حاکی از افزایش فزاینده مصرف این مواد در سطح جهان است. تنها تفاوت موجود بین کشورها در الگوی مصرف‌ آنهاست، علی‌رغم تلاش‌های گسترده‌ای که در سطح جهان برای کنترل مواد مخدر صورت گرفته، شیوع و مصرف مواد مخدر همچنان رو به افزایش و سن مصرف مواد مخدر رو به کاهش است. سید محمدحسن نسابه، کارشناس ارشد علوم تربیتی و روانشناسی در این مورد […]
به اشتراک بگذارید:
اعتیاد به مواد مخدر یکی از معضلات بهداشتی، روانی و اجتماعی جهان کنونی است. آمارهای منتشر شده سازمان‌های بین‌المللی خصوصاً سازمان بهداشت جهانی و سازمان یونسکو حاکی از افزایش فزاینده مصرف این مواد در سطح جهان است. تنها تفاوت موجود بین کشورها در الگوی مصرف‌ آنهاست، علی‌رغم تلاش‌های گسترده‌ای که در سطح جهان برای کنترل مواد مخدر صورت گرفته، شیوع و مصرف مواد مخدر همچنان رو به افزایش و سن مصرف مواد مخدر رو به کاهش است. سید محمدحسن نسابه، کارشناس ارشد علوم تربیتی و روانشناسی در این مورد معتقد است: اعتیاد به مواد مخدر از دیدگاه اندیشمندان اجتماعی یک آسیب اجتماعی تلقی می‌شود از آن بابت که اعتیاد در تعهدات اجتماعی افراد اثر می‌گذارد و علاوه بر زیان‌های جدی و خطرناک جسمی و روحی، عوارض و مشکلات فراوان اجتماعی و اقتصادی از قبیل افزایش جرایم، مرتبط با مواد مخدر مانند جنایت و سرقت، فقر و تکدی‌گری و هدررفتن سرمایه‌های کلان مادی کشورها و سقوط بسیاری از ارزش‌ها و هنجارهای فرهنگی‌ و اخلاقی را نیز به دنبال دارد. به گفته وی، عقاید و باورهای مذهبی و معنوی به عنوان عوامل حمایتی یا حائلی هستند که از طریق، دادن امید قدرت و معنی‌بخشی به زندگی، فشار روانی زندگی را کم می‌کند و کیفیت زندگی را به ویژه در افراد معتاد بهبود می‌بخشد و حتی مانع گرایش به اعتیاد می‌شود. بنابراین ضرورت دارد که برای پیشگیری از آسیبهای وارد بر جامعه، تحقیقات منسجمی در خصوص موادمخدر انجام شود. در این گزارش سعی شده با تبیین عوامل گرایش جوانان به استفاده از مواد مخدر، شیوه‌های پیشگیری از گرایش جوانان به استفاده از مواد مخدر بررسی شود. این روش‌ها به نام روش‌های مصون‌سازی معروف است که شامل روش‌هایی برای آموزش فرد هستند تا او را در مقابل مواد مخدر واکسینه کنند. این روش‌ها برگرفته از فرضیه مصون‌سازی هستند. فرضیه مصون‌سازی در مورد مطالعه نگرش‌ها مطرح می‌شود. به گفته نصرت‌الله پورافکاری، روانشناس، فرضیه اعتقادهای اشخاص را می‌توان با استفاده از دیدگاه‌های متضاد ضعیف یعنی دیدگاه‌هایی که فرد به آسانی می‌تواند رد کند، (در واقع افراد به این طریق واکسیناسیون فکری می‌شوند) تقویت کرد. در واقع مصون‌سازی روانی در مقابل اعتیاد یک نوع پیشگیری اولیه است. دکتر پرویز دباغی، روانشناس بالینی سوء مصرف مواد را عامل عدم رشد و پویایی جامعه عنوان می‌کند و می‌گوید: سوء مصرف مواد، اثرات بازدارنده بر رشد و شکوفایی جامعه دارد و تهدیدی جدی و نگران کننده است. وابستگی و سوء مصرف مواد به عنوان اختلال مزمن و عود کننده با تاثیرات و پیش آیندهای تربیتی، فرهنگی، روانی، اجتماعی، رفتاری و معنوی در نظر گرفته می‌شود. مشکل اعتیاد به‌عنوان یک پدیده مهلک که نتایجش می‌تواند اثرات بسیار سوئی در زمینه‌های اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی داشته باشد، در هر جامعه‌ای مطرح است. وی در مورد قواعد حقوقی مرتبط با مواد مخدر نیز معتقد است: مسئله تخلفات مرتبط با مواد مخدر یکی از پیچیده‌ترین چالش‌هایی است که در حال حاضر جامعه ایران با آن مواجه است. افزایش تخلفات مواد مخدر در ایران باعث این آگاهی فزاینده شده‌است که ایران با یک مسئله اجتماعی عمده مواجه می‌باشد. آمار فزاینده اعتیاد در سال‌های اخیر واقعیت ناخوشایندی است که قابل کتمان و انکار نیست و روز به روز نیاز بیشتری به برنامه‌های گوناگون در جهت پیشگیری، کنترل، درمان وکاهش آسیب از سوی معتادین، خانواده‌های آنان و جامعه وجود دارد. شاید در ابتدا اینگونه تصور می‌شد که با دستگیر کردن فرد معتاد و اعدام مواد فروش، موضوع اعتیاد حل شود. اما گذر زمان نشان داد که اینگونه نیست. محمد فرج‌پور، کارشناسی ارشد مشاوره در این باره می‌گوید: مبارزه با این پدیده مخرب، نیازمند شناخت دقیق همه ابعاد محیطی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و به خصوص مذهبی است به نظر می‌رسد، در بین مجموعه عوامل مؤثر در پیشگیری از گرایش جامعه به خصوص نوجوانان و جوانان به سوء مصرف مواد، دیدگاه و واکنش جامعه و مهمتر از همه تلاش متولیان مذهبی و استفاده از ظرفیت‌های بالقوه آن، بسیار مهم است. نتایج پژوهش‌ها نشان می‌دهند که برنامه‌های پیشگیرانه از سوء مصرف مواد، در صورتی موفق هستند که با شناختی واقعگرایانه از مسئله و با بهره‌گیری از همه ظرفیتهای ملی و محلی و به خصوص بهره‌برداری از نهادهای مردمی و مذهبی، طراحی و اجرا شوند. نتایج پژوهش‌ها نشان می‌دهد که اجرای برنامه‌های آموزش‌ پیشگیری از سو مصرف مواد، نیازمند دریافتی جامع‌نگر و جامعه‌نگار به این پدیده است. هرچند در سال‌های اخیر در زمینه پیشگیری از سوء مصرف مواد پیشرفت‌های چشمگیری به دست آمده، اما این پیشرفت‌ها، مرهون رویکرد چند رشته‌ای و استفاده از الگوی زیستی، روانی، اجتماعی، معنوی است. نتایج برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهند که، اعتقادات مذهبی در برابر گرایش به مواد مخدر به عنوان سپر و محافظ عمل می‌کنند. علت‌های اجتماعی گرایش به مصرفدورکیم در تبیین پدیده‌های اجتماعی، عوامل اجتماعی- ساختاری را در کانون توجه مطالعات و تحقیقات خود قرار می‌دهد ومی‌گوید: صنعتی شدن و افزایش پیچیدگی و تقسیم کار ناشی از آن، احساسات و هیجانات انسانی را از قید و بند خارج و مردم را از یکدیگر دور و پیوندهای اجتماعی را سست می‌کند. از نظر دورکیم سستی هنجارهای اجتماعی پیشین و بی اعتبار شدن سنت‌ها و پیوندهای گروهی معمول به واسطه پیشرفت و توسعه اجتماعی، علت اصلی شرایطبی هنجاری و آنومیک است. در مجموع دورکیم معتقد است که سست شدن پیوند اجتماعی و فرسایش سرمایه اجتماعی در جامعه باعث ایجاد رفتارهای انحرافی می‌شود. تراویس هیرشی، صاحبنظر مطرح رویکرد پیوند اجتماعی، علت همنوایی افراد با هنجارهای اجتماعی را پیوند اجتماعی آنها می‌داند و معتقد است که پیوند میان فرد و جامعه، مهمترین علت همنوایی و عامل اصلی کنترل رفتارهای فرد، و ضعف این پیوند یا نبود آن، علت اصلی کجرفتاری است. هیرشی همچنین عمل کجروی را نتیجه نبود نظارت اجتماعی عنوان می‌کند. بنابراین یکی از عوامل مهم گرایش جوانان به اعتیاد در ساختار اجتماعی، سست شدن پیوندهای اجتماعی افراد دانست. علت‌های روانشناختیهنری موری، بر پایه مدل کنترل یا حمایت معتقد است که حمایت اجتماعی یک مکانیسم ضربه گیر بین استرس‌های روانشناختی و پیامدهای نامطلوب سلامت است. حمایت اجتماعی، به ویژه زمانی که افراد با چالش‌های نامطلوب زندگی روبرو هستند، می‌تواند به صورت یک سپر محافظتی قوی در برابر استرس‌های روانشناختی عمل کرده و به گونه‌ای غیر مستقیم، مانع از اقدام به مصرف مواد می‌شود. در پژوهشی دیگر، لیندگرام نشان داد که هیجان‌خواهی پیش‌بینی‌کننده‌ عامل وابستگی به مواد است؛ هرچه سطح هیجان‌خواهی در افراد بالاتر باشد، گرایش بیشتری به مصرف و سوءمصرف مواد مخدر دارند. در همین زمینه، دیوید بانکروف نیز معتقد است: هیجان‌خواهی موجب افزایش خطرپذیری در جهت کسب لذت می‌شود، به گونه‌ای که‌ افراد در جهت کسب لذت و رفع یکنواختی به مصرف مواد یا سایر رفتارهای پرخطر گرایش پیدا می‌کنند. از سوی دیگر، افراد خطرات و پیامدهای منفی گرایش به اینگونه رفتارها را برای خود کم، ناچیز و بسیار پایینتر از میزان واقعی آن ارزیابی می‌کنند و خود را در مقابل خطرات قوی و مصون می‌پندارند. پیشگیری از اعتیادپیشگیری از هر معضلی، همواره کم‌هزینه‌تر است و عقل سالم حکم بر ارجحیت پیشگیری می‌دهد. این موضوع در مورد اعتیاد نیز صادق است. پیشگیری از اعتیاد، یعنی به کارگیری اقداماتی که منجر به کاهش ابتلا به اعتیاد می‌شود و افراد را از مصرف مواد مخدر باز می‌دارد. انجمن ملی مبارزه با مواد مخدر در زمینه تعریف پیشگیری از سوءمصرف مواد مخدر معتقد است: پیشگیری فرایندی است سازنده برای بهبود پیشرفت فردی و اجتماعی به منظور رشد توانایی‌های کامل انسانی و از میان بردن یا کاهش نقایص عاطفی، عقلی و اجتماعی که در گرایش فرد به سوی سوء مصرف مواد مخدر مؤثر است. بنابراین انجام هر نوع آموزشی به منظور مصون‌سازی روانی هم باعث افزایش مقاومت فردی و روانی افراد می‌گردد و هم موجب کاهش عواملی که افراد را در معرض خطر اعتیاد قرار می‌دهد. در سال‌های گذشته ثابت شده است که درمان سوء مصرف مواد مخدر مشکل و گران است. بعلاوه حتی مؤثرترین درمان‌ها، عود بالایی داشته‌اند. در چنین شرایطی اهمیت پیشگیری در این است که به طور منطقی جایگزین درمان شود. فرض بر این است که جلوگیری از مبتلا شدن افراد به سوء مصرف مواد مخدر آسانتر از درمان این اختلال است. لذا هدف از پیشگیری به تأخیر انداختن یا جلوگیری از شروع به استفاده از مواد در جامعه است. به طور سنتی پیشگیری به سه نوع اولیه، ثانویه و ثالث تقسیم بندی می‌شود. نوع اولیه بر تأخیرانداختن یا بازداری از تجربه مصرف مواد توسط افراد عادی متمرکز است. مخاطبان پیشگیری ثانویه افرادی هستند که پس از مصرف مواد هنوز علائم بیمارگونه‌ای نشان نداده‌اند، اما در معرض خطر ابتلا به مشکل قرار دارند، یعنی هدف آن غربال کردن و درمان در مرحله اولیه. پیشگیری ثالث بر روی گروه‌هایی متمرکز است که مشکلات ناشی از مصرف مواد یا همراه با آن مثل گریز (از مدرسه یا خانه)، مسائل یادگیری یا جرم و جنایت رنج می‌برند. تقسیم بندی دیگری از پیشگیری، برنامه‌ها را با توجه به مخاطبان آنها به سه گروه تقسیم می‌کند: برنامه‌های همگانی که جمعیت کلی را مد نظر دارند مثل تمام جوانان. برنامه‌های انتخابی که معطوف به گروههایی در معرض خطر یا زیر مجموعه‌هایی از جمعیت کلی هستند. مثل فرزندان مصرف کننده‌های مواد یا جوانانی که موقعیت‌های تحصیلی یا شغلی کمی داشتند و برنامه‌های شاخصی که برای مصرف‌کنندگان فعلی یا افرادی که رفتارهای خطرساز دیگری دارند طراحی شده است. بنا به گزارش برنامه جهانی مبارزه با مواد مخدر، در این زمینه نوجوانان و جوانان به طور ویژه‌ای مورد توجه قرار می‌گیرند. چرا که؛ الف) جوانان نسبت به جاذبه‌های ادراک شده مصرف مواد آسیب پذیرتر هستند. ب) هر چه زمان اولین مصرف به تأخیر بیفتد، احتمال شروع به مصرف کمتر می‌شود یا اگر شروع شود با احتمال کمتری به شکل اجبار در می‌آید. سوء مصرف مواد عواقب منفی بهداشتی، اجتماعی و قانونی دارد. پس از آنکه الگوی اعتیاد شکل گرفت، ترک کامل بسیار مشکل است. بنابراین به نظر می‌رسد مساعدترین رویکرد به شکل مشکل سوءمصرف مواد، پیشگیری است. برنامه‌های پیشگیری در سطوح متفاوتی انجام می‌شوند و شکل‌های گوناگونی دارند. این برنامه‌ها را می‌توان در 5 گروه کلی تقسیم کرد. رویکردهایاطلاع رسانی، رویکردهای آموزش عاطفی، رویکرد جانشین‌ها، رویکردهای مهارت‌های مقاومت اجتماعی، رویکرد بالا بردن حس رقابت که بر آموزش مهارت‌های فردی و اجتماعی تأکید دارد. اعتقاد به ارزش‌هابه گفته لپ آینیاس، داشتن اعتقاد، پایبند بودن به ارزشهای زندگی، در جستجوی معنی زندگانی بودن، از مفاهیم دیر آشنایی هستند که در زندگی صنعتی امروزی رنگ و بوی خود را از دست داده‌اند. بررسی‌ها نشان می‌دهند که داشتن اعتقاد مذهبی نقش مهمی در کاهش سوء مصرف مواد دارد. افرادی که اصول مذهبی را پذیرفته و نسبت به آن احساس پیوستگی می‌کنند کمتر از افرادی که مذهبی نیستند مواد مخدر مصرف می‌کنند. صرف نظر از اینکه فرد به چه مذهبی گرایش دارد می‌توان گفت فردی که به طور منظم اعمال مذهبی را انجام می‌دهد احتمال کمتری دارد که مواد مصرف کند تا فردی که تمایلی به انجام این اعمال ندارد. صاحبنظران و عالمان متعهد تردیدی ندارند که حل معضل اجتماعی اعتیاد نیازمند مبارزه مستمر و همه جانبه از ابعاد نظامی، انتظامی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و مذهبی است و نیز از دید اندیشمندان علوم اجتماعی پنهان نیست که از میان انواع مبارزه، ریشه‌ای‌ترین تلاش در راه مقابله با این پدیده شوم که بتواند جامعه را در مسیر پیشگیری از این آفت واکسینه کند پرداختن به فعالیت فرهنگی در زمینه‌های اعتقادی، فکری، هنری، تبلیغی و… است. به‌طورکلی، میتوان گفت که با توجه به تنوع‌طلبی، مخاطره‌جویی و حساسیت نسبت به یکنواختی افراد هیجان‌خواه درصورتیکه شرایط مناسب جهت تجربه هیجان و تخلیه انرژی این افراد فراهم نباشد، گرایش به مصرف مواد در آنها افزایش می‌یابد. در شهرهایی که امکان گذراندن اوقات فراغت به خوبی فراهم نیست، این افراد بیشتر در معرض استفاده از روش‌های غیرمنطقی، همانند گرایش به مصرف مواد برای کسب هیجان هستند. به متخصصان و روان‌درمانگران ترک اعتیاد، پیشنهاد می‌شود در کنار روش‌های معمول، از طریق تقویت باورهای دینی و دلبستگی به خدا به کاهش وابستگی به مواد در درمان‌جویان کمک کنند. اقدامات مناسب و مورد نیاز برای کاهش عوامل خطر (دلبستگی به خدا، نگرش مذهبی، حمایت اجتماعی و هیجان‌خواهی) در بین دانش‌آموزان توسط خانواده و مسئولان برنامه‌ریزی و اجرا شود. اهتمام جدی دولت به منظور حمایت و تحت پوشش قرار دادن خانواده‌های آسیب پذیر و تدوین قوانین لازم برای حفظ نظام خانواده و جلوگیری از نابسامانی و از هم گسیختگی آن بسیار حائز اهمیت است. سعی و تلاش مسئولان و دست اندر کاران نهادهای آموزشی، فرهنگی و رسانه‌های جمعی، به ویژه رادیو تلویزیون، برای ارائه خدمات آموزشی مناسب، فرهنگ سازی و آگاهی دادن به والدین به منظور جلوگیری از کشمکش‌ها، طلاق، اعتیاد و…به دلیل اثرات سوء آن بر نوجوانان و جوانان، الزامی است. شناسایی عوامل خطرسازی که فرد را در معرض گرایش به سوء جرایم مواد مخدر سوق می‌دهند به وسیله خانواده‌ها و محافظت فرزندان از آنها (هر چند که تأثیر عوامل خطر ساز با توجه به سن، جنس، موقعیت و محیط زندگی فرد بستگی دارد) بسیار مهم می‌کند و بررسی این موضوع از سوی خانواده حائز اهمیت است. ارائه خدمات مشاوره‌ای و مددکاری رایگان به افراد آسیب دیده و همچنین برقراری ارتباط منطقی و متعهدانه با خانواده آنها، به منظور شناسایی و اقدام برای از بین بردن آسیب‌ها و نابسامانی‌های خانواده می‌تواند زمینه ساز بهبود شرایط باشد. آموزش مقاومت در مقابل فشارهای دوستان. لازم به ذکر است که ارتباط و دوستی با همسالانی که سابقه جرایم مواد مخدر را داشته‌اند، عامل مستعد کننده نیرومندی برای گرایش افراد به سوی اینگونه جرایم است برای خنثی کردن تأثیر نگرش‌ها و فشارهای دوستان، از آموزش مقاومت در مقابل فشار دوستان استفاده می‌شود. در این روش باید به جوانان بیاموزیم که چگونه و با چه پاسخ‌ها و رفتارهایی خود را از محیط‌های ناراحت کننده‌ای که در اثر فشار دیگران به وجود می‌آید رها کنند. محمدعلی بحرین
مسئولیت صحت محتوای اخبار بر عهده خبرگزاری منبع و منتشر کننده آن است و خبروان صرفا این خبر را بازنشر داده است.
اخبار مشابه

خط های خبری

پربازدیدترین اخبار

مهمترین اخبار