۰۰:۵۰
دسته: استان ها
کد خبر: 18345403
● دریابست؛ فرصتی برای بازسازی ذخایر آبزیان دریایی شمال و جنوب
● دریابست؛ فرصتی برای بازسازی ذخایر آبزیان دریایی شمال و جنوب
به اشتراک بگذارید:
در جهان 200 میلیون تن آبزیان تولید می‌شود که 52 درصد آن به‌صورت آبزی‌پروری و بقیه آن به‌صورت صید است. که این رقم در ایران یک میلیون و 100 هزار تن است که 58 درصد به‌صورت صید و بقیه به‌صورت آبزی‌پروری است. مصرف سرانه ماهی نیز اگر چه در دنیا 20 کیلوگرم و در برخی از کشورها نظیر ژاپن تا 52 کیلو، فرانسه 35 کیلو، مصر 22 کیلو، مالزی 56 کیلو و …، اما در ایران 5/10 تا 11 کیلوگرم است. با این که ماهی غذای سلامتی است و مصرف آن فصل خاصی نمی‌شناسد، اما برای حفاظت منابع آبزی، در مواقع تکثیر ممنوعیت صید وجود دارد و طرحی به نام «دریابست» در سواحل شمال و جنوب انجام می‌شود. به عنوان نمونه طی دهه‌های متمادی، همه ساله طی شش ماه در شمال کشور فصل ممنوعیت صید وجود دارد که از اواسط مهرماه شروع و تا اواخر فروردین ماه ادامه می‌یابد، این مساله برای همه تعاونی و اتحادیه‌های صید و صیادی نیز پذیرفته شده است. چنین طرحی نیز در دو سال اخیر در جنوب کشور به منظور حفاظت از بخش مولد و تخم گذار ذخیره آبزی برای تخمریزی و تجدید نسل جدید است، اقدامات مهمی از قبیل دریابست برای حدود 15 تا 30 روز در آب‌های ساحلی خلیج فارس در بوشهر، هرمزگان و خوزستان خصوصا محدودیت صید برای برخی گونه‌های درحال انقراض چون شوریده و حلوا سفید، ساخت و استقرار چراگاه‌های مصنوعی در دریا، اجرای آموزش‌های ترویجی صیادی همسو با آیین نامه‌های صیادی مسئولانه، استفاده و مشارکت بخش خصوصی و تعاونی‌های صیادی در مدیریت بنادر، کاهش صید ترالرهاو تغییر تدریجی روش صید به سمت رشته قلاب، استفاده از سیستم مونیتورینگ در مدیریت بهینه صیادی، رهاسازی بچه ماهی در سواحل ایران به منظور تقویت منابع آبزی آبزی رایج شده است. فصل صید میگو در استان‌های بوشهر و خوزستان تقریبا در اوایل مرداد ماه هر سال آغاز و حدود 45 روز ادامه می‌یابد. متاسفانه طی سال‌های اخیر مشاهده شده است که صیادان غیر مجاز قبل از آغاز رسمی فصل صید میگو، مبادرت به صید غیر مجاز میگو کرده و ذخایر میگو و سایر آبزیان را با فشار بهره‌برداری مواجه می‌نمایند. نعمت دریا در هندسه جغرافیای پیشرفت، ظرفیتی فوق‌العاده استراتژیک است، علیرغم اینکه صید جهانی آبزیان بدلیل کاهش ذخایر ماهیگیری روندی نزولی را طی می‌کند، در ایران به واسطه افزایش تلاش صیادی روز افزون، روند صید افزایشی است که این روند قطعاًپایداری بهره‌برداری از منابع آبزی را در درازمدت دچار مشکل می‌کند. مسلماً ممنوعیت فصلی صید و یا دریابست می‌تواند این فشار وارده به ذخایر آبزیان را تا حدی کاهش دهد. براساس سالنامه آماری منتشر شده توسط سازمان شیلات ایران، در سال 1395، میزان صید دریایی در آبهای جنوب کشور 600 هزار و 802 تن بود، در مقایسه با 259 هزار تن ماهی‌های دریایی ثبت شده در سال 1376، 132 درصد افزایش داشته است و این افزایش برای سطحزیان درشت، 231 درصد، سطحزیان ریز، 685 درصد، کفزیان، 41 درصدو میگو، 24 درصد دیده می‌شود. این افزایش صید کل با 65 درصد افزایش تلاش صیادی طی دو دهه مذکور صورت پذیرفته است. تعداد شناورهای ناوگان ماهیگیری نیز در طی سالهای 1376 تا 1395، به تفکیک کشتی، لنج و قایق به ترتیب، 20، 15، و 10 درصد افزایش داشته است. شناورهای صیادی بزرگ از توان صیادی بالاتری برخوردار بوده و فعالیت آنها در آبهای دور از ساحل و اکثراً در امر صید سطحزیان درشت می‌باشد ولی محدوده فعالیت بخشی از شناورهای خرد در آبهای ساحلی که محل زیست مراحل لاروی و رشد اکثر آبزیان است نمود بیشتری دارد. این تصمیم دولت برای «دریابست» اگر چه با ترمیم ذخیره آبزیان، در بلند مدت به نفع صیادان است؛ اما به دلیل وجود مشکلات اقتصادی رد منطقه حصوصا شرایط زندگی ناپایدار صیادان، این تصمیم با اعتراض و حتی تجمع صیادان همراه بوده است، وضعیت روند صید و صیادی طی سال‌های اخیر در آبهای جنوبی کشور حاکی از توسعه صید بی‌رویه و فشار صیادی بر برخی از ذخایر تجاری دارد و به طور برجسته‌ای نیاز به تنظیم ظرفیت صید، ماهیگیری مسئولانه و احتیاط در توسعه صید ماهی از دریا می‌باشد. در غیر این صورت، در آینده‌ای نه چندان دور صید ماهی کاهش خواهد یافت و آسیب بیشتر به ماهیگیران سنتی و خرد خواهد رسید. بنابراین دریابست به جهت برداشت اصولی و منطقی از ذخایر آبزی با آیش سالانه صیدگاه‌ها اجازه رشد تخم ریزی به آبزیان بارور می‌دهد و با هرگونه کاهش تلاش صیادی هرچند کوتاه تاثیر بسزایی بر ترمیم ذخیره دارد. در یک رویکرد ساده، دریابست با اعمال مدیریت بهتر به حفاظت از ذخایر ماهی در فصل تخم ریزی و دوره پرورش به منظور استفاده پایدار از ذخایر آبزیان کمک می‌کند. آقای سید عباس طالبزاده، کارشناس بیولوژی و ارزیابی ذخایر آبزیان در این باره توضیح می‌دهد: «دریا بست» که از آن تحت عناوین تعطیلات ماهیگیری (fishing holiday) و ‌یا ممنوعیت فصلی صید نیز نام برده می‌شود راهکاری برای حفظ منابع آبزی و بهره‌برداری درازمدت و مسئولانه است. وی ادامه می‌دهد: در طی فصل ممنوعیت صید، شناورها و قایق‌های ماهیگیری بزرگ به دریا نمی‌روند و بدین ترتیب آبزیان فرصت تخمریزی می‌یابند و بخش برداشت شده از ذخیره را جبران می‌نمایند. اگرچه تولید مثل گونه‌های مختلف آبزیان در سراسر سال صورت می‌گیرد ولی در آبهای جنوبی کشور، اوج تخمریزی بسیاری از گونه‌های مهم تجاری در مدت ممنوعیت صید رخ می‌دهد. وی با اشاره به این که اعمال ممنوعیت صید در برخی کشورها حدود 60 روز است، می‌افزاید: ممنوعیت ماهیگیری تنها در آبهای خلیج فارس و دریای عمان اعمال نمی‌شود، بلکه در بیشتر کشورها نظیر هند، ایسلند، استرالیا، کانادا، سریلانکا و ….. اعمال شده است و در آبهای ایران در دریای خزر برای صیدماهیان استخوانی، ماهیان خاویاری و کیلکاماهیان از زمانهای دور اعمال می‌شده است. وبرای آبهای جنوب کشور نیز از سال‌ها قبل ممنوعیت فصل تخمریزی برای گونه‌های ممتاز صید مثل حلواسفید، شوریده و ….. توسط موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور به سازمان شیلات اعلام و از طرف سازمان شیلات اجرا می‌شده است و از سال 1394 تا کنون در استان‌های خوزستان، بوشهر و هرمزگان محدودیت صید و یا همان دریابست کلی به مدت زمانی 15 تا 30 روز برای هر استان با پیشنهاد موسسه تحقیقات علوم شیلاتی، توسط شیلات ایران به اجرا گذاشته شده است. طالب زاده می‌گوید: «دریابست» اجازه می‌دهد تا برای تخمریزی گونه‌های مختلف ماهی، حفاظت کافی فراهم شود. ماهی شوریده، حلوا سفید، شیر، سنگسر، یال اسبی، کوسه، شانک، سرخو، هامور، حلواسیاه، میش ماهی، سوکلا، صبور، صبیتی، ماهی مرکب، مهمترین منابع شیلاتی دریایی ایران در زمینه مواد غذایی و امنیت غذایی هستند و اعمال ممنوعیت صید براساس محدوده زمانی تخمریزی آنها تعیین می‌گردد بطوریکه زمان تخمریزی مشترک اکثریت آنها خرداد ماه می‌باشد. وی می‌گوید: برای سخت پوستانی نظیر میگو نیز ممنوعیت صید براساس زمان تخمریزی و باقی ماندگی 20 درصد از ذخیره در فصل صید برای ایجاد نسل نوپای سال بعدی در نظر گرفته می‌شود. این نسبت می‌تواند ذخیره خوبی از مولدین را برای احیاء نسل سال آینده محیا نماید. این کارشناس موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشورمی افزاید: زمان تخمریزی ماهیان پلاژیک مهم نظیر ماهی تون زردباله (گیدر) در فصل بهار می‌باشد درحالی که فصل مونسون در آبهای استان سیستان و بلوچستان از 15 خرداد تا 15 شهریور می‌باشد که با توجه به مواج بودن دریا عملاً فعالیت صید سنتی تعطیل می‌باشد و آبزیان فرصت مناسبی برای رشد و پرورش در دریا را خواهند داشت. طالب زاده می‌گوید: تعطیلی صید در طی فصل مونسون در مناطق شرق دریای عمان (مناطق چابهار، میدانی و … …) که در اواسط تابستان رخ می‌دهد، بدلیل وزش بادهای مونسون و در پی آن مواج شدن شدید دریا می‌باشد که علاوه بر فرصتی برای باز سازی ذخایر، به جهت حفاظت از زندگی ماهیگیری ضروری است و در این ایام شناورهای سنتی عملاً فعالیتی نداشته و به تعمیر شناور و تجهیزات صیادی خود می‌پردازند و تنها شناورهای صنعتی بزرگ با هدف صید تون ماهیان که جزو گونه‌های سطحزی درشت و مهاجر می‌باشد فعالیت دارند. وی می‌گوید: ممنوعیت صید در آبهای استان بوشهر از 15 تیر آغاز و به مدت حدود 30 روز تا شروع فصل صید میگو ادامه داشت و در استان خوزستان و هرمزگان نیز ازسوی سازمان شیلات ایران به مدت 15 روز برنامه‌ریزی گردیده است. بنابراین مجموعاً در کل سواحل آبهای جنوب کشور به غیر از استان سیستان و بلوچستان، حدود 60 روز ممنوعیت ماهیگیری اعمال می‌شود که دلیل اصلی آن، اجازه تخمریزی به آبزیان برای تداوم نسل جدید و تولید برای سالهای بعدی است. مروری بر وضعیت صید وصیادی در آبهای جنوب ایران: در پی اعمال دریابست درآبهای استان بوشهر درسال 1396، طبق نظرسنجی که در خصوص تاثیر دریابست و نحوه اجرای آن در ابهای بوشهر توسط پژوهشکده میگوی کشورانجام پذیرفت علی‌رغم اینکه 80 درصد پاسخ دهندگان به دلیل اینکه ذهنیتی از میزان ذخیره و استحصال آن نداشتند، مخالف دریابست بودند ولی بعد از فصل صید میگو به دلیل افزایش میزان صید نسبت به سال قبل، 70 درصد پاسخ دهندگان اعتقاد داشتند که دریابست بر افزایش صید میگو تاثیر مثبت داشته است. در عین حال خواهان اعمال صحیح دریابست در صیدگاههای مشترک بین خوزستان و هرمزگان بودند. باید اذعان نمود دریابست برای تمامی گونه‌های آبزی دارای اثرات مثبتی بوده و گونه‌هایی با طول عمر کمتر مثل میگو دارای اثرات مشخص‌تری می‌باشد. با این حال، اعمال ممنوعیت صید اثر اجتماعی و اقتصادی زیر را دارد: اگر چه، ممنوعیت صید در یک دوره کوتاه، ممکن است صیادان و بهره برداران را که معیشت آنها وابسته به ماهیگیری است تا حدی دچار مشکل کند و ضمن تاکید بر ضرورت ایجاد تمهیدات برای رفع مشکل معیشتی صیادان می‌توان اذعان نمود در درازمدت هر گونه ممنوعیت صید در دوره تخمریزی، نتایج اقتصادی، اجتماعی بهتری برای صیادان در سالهای آینده در بر خواهد داشت و به میزان صید صیادان در سالهای آینده افزوده خواهد شد، و از طرفی بهره‌برداری درازمدت را برای صیادان تضمین خواهد کرد. در صورتیکه در اجرای دریابست تمهیداتی برای بیمه درمانی و بازنشستگی آنها در مدت مذکور برنامه‌ریزی شود، می‌تواند انگیزه صیادان را برای همراهی بیشتر در انجام ممنوعیت فصل صید ماهی چند برابر کند. دکتر محمد پورکاظمی، رئیس موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشورهم در این زمینه می‌گوید: یکی از ویژگی‌های اختصاصی ذخایر آبزیان در اکوسیستم‌های آبی، برخورداری از تنوع گونه‌ای و ارتباط با سایر ارزیابی‌های زیستی و غیرزیستی است که دور از دید مستقیم چشم بشر در لایه‌های مختلف آبی و حتی در اعماق دریاها پراکنش دارند. وی افزود: از دیرباز همیشه این سوال مطرح بود که چه مقدار از ذخایر آبزیان در یک اکوسیستم آبی وجود دارد؟ چه مقدار و در چه زمانی از سال صید و بهره‌برداری از آبزیان صورت پذیرد تا اصل ذخیره نابود نشود؟ بدون شک ماهیان و تمامی آبزیان همانند سایر گونه‌های جانوری و گیاهی فصل تولید مثل و زایش دارند و ضروری است که برای تجدید حیات، تداوم زاد و ولد و پایدار ماندن صید و تولید به تمامی گونه‌های اقتصادی و حتی غیراقتصادی (که در سبد صید صیادان نیست) فرصت تولید مثل داده شود. پورکاظمی گفت: به عبارت دیگر ممنوعیت و تعطیلی صید برای یک دوره زمانی مشخص که متناسب با شرایط اکولوژیکی و زیستی یک گونه در ماه‌های مختلف سال (در مناطق معتدله در اواخر زمستان و اوایل بهار) صورت می‌گیرد. اگر این حداقل نیاز طبیعی آبزیان رعایت نشود، با حذف تدریجی ماهیان مولد و عدم تولید مثل، منجر به کاهش صید و حتی انقراض گونه خواهد شد. به بیانی دیگر، ذخایر ژنتیکی آن گونه که میراث گرانبهای کشورهاست به آسانی از دست می‌رود و به دنبال آن صیادان با کاهش درآمد و ضرر اقتصادی مواجه می‌شوند. برای برون رفت از این وضعیت، یکی از راه حل‌ها که در بسیاری از کشورهای جهان نهادینه شده است، اجرای طرح "دریابست" یا ممنوعیت صید است که با مشارکت و همراهی مردم، جامعه بهره برداران و علاقه مندان به تنوع زیستی و محیط‌زیست صورت می‌گیرد؛ مشابه ممنوعیت شکار در فصل تخم ریزی و مهاجرت حیوانات. *** به هر حال آنچه مشخص است این که طرح دریابست یک مسئله علمی و ضروری است؛ اما باید شرایطی فراهم شود تا در زمان دریابست در منطقه دیگری امکان صید وجود داشته باشد و جایگزینی برای صیادان فراهم شود که این عزیزان که قشر ضعیفی هستند، بتوانند زندگی خود را مدیریت اقتصادی کنند. صیادان یکی از شریف‌ترین اقشار جامعه هستند که درآمد مالی بالایی ندارند به همین خاطر باید توجه ویژه‌ای به آنها شود و در زمینه بیمه، اعطای زمین و تسهیلات برای بازسازی و نوسازی شناورهای صیادی، عنایت ویژه‌ای به این عزیزان صورت گیرد. اجرای این طرح نه تنها از فعالیت و دریاروی شناورهای بی‌هویت و غیر مجاز جلوگیری می‌کند، بلکه به تمامی صیادان مجاز میگو این فرصت را می‌دهد تا با آرامش خاطر نسبت به آماده‌سازی شناور و ادوات صید برای شروع فصل میگو اقدام نمایند، با اجرای دریابست، شرایط بهتری برای رشد و احیای نسل آبزیان در زیستگاه‌های طبیعی فراهم خواهد شد. *دریا برای توسعه یافتگی ظرفیتی فوق‌العاده و استراتژیک است. علیرغم اینکه صید جهانی آبزیان بدلیل کاهش ذخایر ماهیگیری روندی نزولی را طی می‌کند، در ایران به واسطه افزایش تلاش صیادی روند صید افزایشی است که این روند قطعاًپایداری بهره‌برداری از منابع آبزی را در درازمدت دچار مشکل می‌کند *طرح دریابست یک مسئله علمی و ضروری برای حفظ ذخایر آبزیان است؛ اما باید شرایطی فراهم شود تا در زمان دریابست جایگزینی برای صیادان فراهم شود که این عزیزان که قشر ضعیفی هستند، بتوانند زندگی خود را مدیریت اقتصادی کنند دکتر محمد پورکاظمی، رئیس موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور: بدون شک ماهیان و تمامی آبزیان مانند سایر گونه‌های جانوری و گیاهی فصل تولید مثل و زایش دارند و ضروری است که برای تجدید حیات، تداوم زاد و ولد و پایدار ماندن صید و تولید، با آبزیان نیز فرصت تولید مثل داده شود * اگر حداقل نیاز طبیعی آبزیان رعایت نشود، با حذف تدریجی ماهیان مولد و عدم تولید مثل، منجر به کاهش صید و حتی انقراض گونه خواهد شد. به بیانی دیگر، ذخایر ژنتیکی آن گونه که میراث گرانبهای کشورهاست به آسانی از دست می‌رود و به دنبال آن صیادان با کاهش درآمد و ضرر اقتصادی مواجه می‌شوند
مسئولیت صحت محتوای اخبار بر عهده خبرگزاری منبع و منتشر کننده آن است و خبروان صرفا این خبر را بازنشر داده است.
اخبار مشابه

خط های خبری

پربازدیدترین اخبار

مهمترین اخبار