۰۹:۰۴
منبع: ایرنا
دسته: سیاسی
کد خبر: 19673481
غیبت دیپلماسی ایران در بحران عربستان
غیبت دیپلماسی ایران در بحران عربستان
بحران امروز رژیم سعودی در آستانه شروع فاز دوم تحریم‌های ایران توسط آمریکا در 13 آبان می‌تواند رخدادی ارزنده برای سیاست خارجی ایران باشد که به نوعی حاکمان سعودی را در آستانه تحریم‌های سیاسی قرار داده است.
به اشتراک بگذارید:

در بخشی از این مطلب می خوانیم: تیرگی روابط ایران و عربستان به تاریخ تاسیس رسمی حکومت عربستان بر می‌گردد. سعودی‌ها بر این باورند که ایران در امور داخلی کشورهای عربی دخالت می‌کند. از سوی دیگر، ایران نیز به آتش کشیدن منطقه را زیر سر ریاض می‌داند. چراکه عربستان از گروه‌های تروریستی حمایت می‌کند. عربستان سعودی به دنبال آن است تا با مهار منطقه‌ای ایران، از قدرت‌گیری‌اش ممانعت کند. واقعیت این است که با وجود تمامی این اقدامات، اگرچه روابط ایران با جهان عرب دچار چالش‌‌هایی شده، اما این تمهیدات عربستان نتوانسته نتیجه مطلوب را برای این کشور حاصل کند.

ایران همچنان در پرونده‌های منطقه‌ای از جمله عراق و سوریه، جایگاه بهتری از عربستان دارد و سیاست مهار منطقه‌ای ایران توسط عربستان و آمریکا هنوز نتوانسته به دستاورد محسوسی برسد. اگر به تاریخ روابط دو کشور نیز رجوع شود چیزی جز تردید و بدبینی بین این دو وجود ندارد.

بر اساس گذشته‌ تاریخی این دو کشور، باید گفت روابط ایران و عربستان سعودی از سال 1307 شروع شد، یعنی پس از تاسیس رسمی حکومت عربستان. با وجود اینکه سفارت ایران در ریاض در سال 1309 رسما گشایش یافت، اما این سفارتخانه توسط سفیر «اکرودیته» ایران در مصر اداره می‌شد.

درگیری ایران و عربستان از آغاز بر سر امنیت زائران بوده است تا جایی که دولت ایران طی موضع گیری‌ها و روابط دیپلماتیک به وزارت خارجه عربستان اعتراض کرد. اما دولت عربستان همیشه اقدامات خود را مطابق با قوانین شرع می‌دانست در صورتی که ایران نیز در مقام مقابله، اینگونه موضع گیری کرده که «تا وقتی که امنیت جانی زائران ایرانی در عربستان تامین نشود و دولت این کشور از این اقدام خود رسما عذرخواهی نکند ایران در روابط خود نسبت به عربستان تجدیدنظر خواهد کرد». هر بار که این اتفاق رخ داده یا از طریق وزارت امور خارجه حل شده یا عربستان یک هیات حسن نیت برای برقراری مجدد روابط به تهران فرستاده و دوباره روابط از سر گرفته شده است.

اما اختلافات این دو کشور تنها در این سطح نبود. برای مثال در دوران نخست وزیری «محمد مصدق»، روابط ایران و عربستان به واسطه نزدیکی مصدق و «جمال عبدالناصر» رئیس جمهور ملی‌گرا مصر سردتر شد. اما روابط پس از سقوط مصدق و در سایه وجود دشمن مشترکی به نام مصر وارد مرحله جدیدی شد. در زمان «محمدرضا شاه پهلوی» روابط میان دو کشور گسترش یافت تا جایی که دانشجویان عربستانی در دانشگاه‌های ایران به‌خصوص دانشکده پزشکی که در آن زمان مشهورترین دانشکده پزشکی خاورمیانه به شمار می‌رفت، مشغول به تحصیل شدند. پس از آن شاهد این هستیم که انقلاب اسلامی ایران به پیروزی رسید و نظام پهلوی را ساقط کرد.

روابط در این برهه نیز به تیرگی گرایید. همان موقع موضع رهبر انقلاب این بود که نظام حاکم بر جنوب خلیج‌فارس، یک نظام ارتجاعی است که در راستای اهداف آمریکا در منطقه حرکت می‌کند. این عمل با حمله صدام به ایران بیشتر نمود پیدا کرد. حمله صدام به ایران با حمایت مادی همه جانبه عربستان همراه شد. ریاض در تلاش بود که حکومت نوپای ایران را ساقط کند. در همان حال و هوا بود که خبر کشتار 400 تن از حجاج ایرانی خانه خدا در سال 1366 در جریان راه‌پیمایی برائت از مشرکین توسط پلیس عربستان اعلام شد، خبری که از آن به عنوان یکی از سیاه‌ترین دوران روابط ایران و عربستان یاد می‌کنند. جالب اینکه چند ماه بعد از این اتفاق بود که عربستان اقدام به قطع یک جانبه مناسبات سیاسی با جمهوری اسلامی ایران کرد.

**بهره برداری دیپلماتیک از قاشقجی ممکن نبود
«همدلی» در این راستا با «علی خرم» تحلیل گر مسایل سیاست خارجی و نماینده سابق ایران در سازمان ملل متحد گفت‌وگو کرد. علی خرم، ضمن اشاره به عدم استراتژی مشخص درباره رابطه یا مذاکره با عربستان در ایران، گفت: «یکی از دلایلی که ایران با عربستان سر میز مذاکره نخواهد نشست این است که عربستان سعودی به هیچ وجه در پی تقویت یا بهبودی رابطه بین خود و ایران نیست. این نکته هم قابل کتمان نیست که عربستان به دنبال به دست گیری قدرت منطقه‌ای است لذا در این امر برخی کشورها از جمله ایران با این موضوع مخالفت جدی دارند».

این کارشناس مسائل سیاسی در ادامه از دلایل عدم بهره برداری ایران از بحران های کنونی عربستان به نفع خود گفت. او ضمن اشاره به بحران های جدی عربستان در سطح منطقه‌ای و جهانی در این‌باره گفت: «اینکه ایران تا کنون نتوانسته از این بحران‌ها بهره برداری کند، می‌توان به عدم انتخاب استراتژی در قبال عربستان دانست».

**دشمنی علنی
از پایان جنگ تحمیلی تا کنون روابط ایران و عربستان فراز و فرودهای فراوانی داشت. مهمترین محور اختلاف این دو کشور وقایع اخیر یمن و موضع گیری های عربستان در مسائل هسته‌ای و دشمنی‌های علنی با ایران است. از دیدگاه ریاض، یمن حیاط خلوت عربستان است و حضور ایران در یمن قابل پذیرش نیست. عربستان تلاش کرد که با تشکیل محور عربی با حضور مصر و امارات، انصارالله را که بر بیشتر مناطق یمن شمالی از جمله صنعا، پایتخت یمن تسلط دارند را سرکوب کند.

اصرار عربستان بر راه حل نظامی تاکنون همه راهکارهای سیاسی بین‌المللی برای حل بحران یمن را ناکام گذاشته است. عربستان در جریان بحران هسته‌ای ایران بارها از دولت امریکا خواست تا ایران را در تحریم و فشار قرار دهند. ریاض برای مقابله با تهران نه تنها تا مرز عادی سازی روابط با اسراییل رسیده بلکه از گروه‌های ضد ایرانی مانند (منافقین) خلق آشکارا حمایت می کند.

به این ترتیب روابط ایران و عربستان اکنون به سطحی رسیده که دیگر نمی توان آن را رقابت منطقه ای نامید. بلکه یک دشمنی تمام عیار است. بنابراین از دستگاه دیپلماسی ایران این انتظار می‌رود در این خصوص موضع فعالانه‌تری درباره بحران‌هایی که اخیرا رژیم سعودی با آنها مواجه شده داشته باشد.

**سیاست ایران؛ سکوت دیپلماتیک
سیاست امنیتی عربستان سعودی در دوره محمد بن سلمان با تغییرات ساختاری روبرو شده است. ریاض به جای آنکه محتاطانه با فعالیت ها و تلاش های ایران در منطقه مقابله کند، رویکرد تهاجمی و غیرسازنده ای را در قبال تهران در پیش گرفته که البته این در ادبیات سیاست خارجی به این معناست که ایران یک گام جلوتر از دستگاه دیپلماسی عربستان سعودی است. از سوی دیگر ایران شبکه ها، تخصص‌ها، تجربه و صبر راهبردی لازم برای مقابله و پیروزی در جنگ های نیابتی را با هزینه پایین دارد. این در حالی است که عربستان سعودی فاقد این ملزومات است و به همین دلیل است که به دنبال شکست دادن ایرانی ها در این بازی پرخطر و پرهزینه است.

ایران و عربستان ناچار باید درکی صحیح از نگرانی‌ها و تهدیدات امنیت ملی یکدیگر اخذ کنند و لازمه همکاری آنها نیز این است که بدون پیش‌شرط، گفت‌وگوهای دوجانبه را آغاز و همه نگرانی‌های خود را روی میز مذاکره بگذارند. اگر چیزی غیر از این در سر داشته باشند، باید در هر صورت مصالح ملی کشور را تامین کرد.

در شرایطی که عربستان از سوی متحدان غرب و دیگر کشورهای جهان و همراهان منطقه‌ای مانند امارات متحده عربی و ترکیه تحت فشار قرار گرفته است، ملک سلمان اعتمادی به شرکای امنیتی خود ندارد و به همین دلیل در سطح داخلی، منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، در تنگنای شدیدی قرار گرفته؛ دستگاه دیپلماسی می‎تواند از این فرصت‌ها برای به حاشیه راندن و فشار مضاعف بر این رژیم استفاده کند.

با توجه به این وضعیت اگر دستگاه سیاست خارجی ایران در چنین شرایطی این تشخیص را می دهد که نسبت به بحران های اخیر عربستان واکنش شدیدی نشان ندهد، اما می‌تواند با این کارت در مناقشات آینده به نفع خود استفاده کند. به نوعی می‌توان این ضعف را ضعف دیپلماسی دانست.

منبع: روزنامه همدلی؛ 1397،7،25
گروه اطلاع رسانی**2059**2002

مسئولیت صحت محتوای اخبار بر عهده خبرگزاری منبع و منتشر کننده آن است و خبروان صرفا این خبر را بازنشر داده است.
اخبار مشابه

خط های خبری

پربازدیدترین اخبار

مهمترین اخبار